آشنایی با انواع کشتی‌های کانتینری و نقش حیاتی آن‌ها در تجارت جهانی

انواع کشتی کانتینری در دهه های اخیر به یکی از مهم ترین ابزارهای تبدیل شده اند. این شناورها با طراحی ویژه برای جابه جایی بار (فریت بار یا بار کامل کانتینر) در قالب کانتینرهای استاندارد، توانسته اند سرعت، ایمنی و صرفه جویی بیشتری در انتقال کالا ایجاد کنند. امروزه بخش بزرگی از مبادلات غیر فله ای جهان از طریق انواع کشتی های باربری انجام می شود و همین امر جایگاه آن ها را در تجارت بین المللی برجسته کرده است. رشد مداوم تقاضا، پیشرفت فناوری و توجه به بهره وری انرژی موجب شده است نسل های جدید انواع کشتی کانتینری با ظرفیت های بیشتر و طراحی های کارآمدتر وارد عرصه شوند. از فیدرهای کوچک تا شناورهای عظیم الجثه بین قاره ای، هر کدام نقشی اساسی در شبکه گسترده زنجیره تأمین جهانی ایفا می کنند.

تعریف انواع کشتی‌ کانتینری 

همان‌طور که از نام آن پیداست، کشتی کانتینری شناوری است که به‌طور ویژه برای حمل حجم بالایی از کالا در کانتینرهای استاندارد ساخته شده است. فرآیند جابه‌جایی بار در این کانتینرها در اصطلاح «حمل‌ونقل کانتینری» نامیده می‌شود. انواع کشتی‌ کانتینری یکی از کارآمدترین ابزارهای حمل‌ونقل دریایی هستند و امکان انتقال مقدار زیادی کالا را در یک سفر فراهم می‌کنند. این ویژگی سبب شده است تجارت جهانی با سرعت و امنیت بیشتری انجام گیرد. امروزه بیش از ۹۰ درصد محموله‌های غیر فله‌ای در جهان با انواع کشتی باری جابه‌جا می‌شود. کانتینرها به دلیل ابعاد استاندارد به‌سادگی بین شیوه‌های مختلف حمل بار زمینی (با شرکت حمل و نقل بین المللی زمینی)، حمل ریلی و دریایی انتقال می‌یابند. به همین دلیل، تقریبا هر نوع کالایی را می‌توان با انواع کشتی‌ کانتینری حمل کرد. با رشد تقاضای جهانی و نیاز به بهبود کارایی و کاهش اثرات زیست‌محیطی، ظرفیت این شناورها پیوسته افزایش یافته است.

تاریخچه کشتی‌های کانتینری

آغاز به‌کار کشتی‌ های کانتینری یکی از تحولات اثرگذار در صنعت حمل و نقل دریایی به شمار می‌رود. ورود این شناورها شیوه جابه‌جایی کالا در مقیاس جهانی را متحول کرد و با افزایش سطح ایمنی و اطمینان، کیفیت بازرگانی بین‌المللی را ارتقا داد. بخش قابل‌توجهی از شرکت کشتیرانی بزرگ تمرکز فعالیت خود را بر حمل‌ونقل کانتینری قرار داده‌اند.
نخستین نمونه‌های انواع کشتی‌ کانتینری در میانه‌های قرن گذشته پدیدار شدند و در آغاز برای جابه‌جایی محموله‌های ریلی طراحی شدند. عملیات بارگیری و تخلیه در آن دوره با تکیه بر جرثقیل و رمپ انجام می‌شد و به‌مرور با پیشرفت فناوری، روش‌های کارآمدتر و تجهیزات تخصصی مهار کانتینر به کار گرفته شد.
طراحی انواع کشتی‌ کانتینری به‌گونه‌ای انجام می‌شود که بیشترین حجم ممکن از کالا در قالب کانتینر حمل گردد. این شناورها ظرفیت خود را بر اساس واحدهای متعارف صنعت می‌سنجند و برخی از بزرگ‌ترین انواع کشتی‌های باربری جهان در همین رده قرار می‌گیرند و توان جابه‌جایی محموله‌های عظیم را تنها در یک سفر دارند. چنین طراحی‌هایی به گونه‌ای است که امکان اتصال مستقیم به شبکه‌های حمل و نقل ترکیبی فراهم شود و محموله‌ها پس از تخلیه یا بارگیری به‌سادگی بین ریل، جاده و دریا جابه‌جا گردند. به همین دلیل، حمل و نقل کانتینری امروز به یکی از کارآمدترین روش‌های جابه‌جایی کالا در مقیاس جهانی تبدیل شده است.

بیشتر بخوانید: حمل بار هوایی

تقسیم‌بندی کشتی‌ های کانتینری 

انواع کشتی‌ کانتینری را می‌توان از جنبه‌های گوناگون دسته‌بندی کرد. رایج‌ترین روش‌های طبقه‌بندی عبارت‌اند از:

۱. بر اساس ابعاد و ظرفیت

• در گذشته، معیار اصلی اندازه‌گیری حجم کلی کشتی باربری بود.
• امروزه، معیار متداول واحد بیست فوت معادل (TEU) است؛ یعنی تعداد کانتینرهای ۲۰ فوتی که کشتی می‌تواند حمل کند.
• علاوه بر آن، طول، عرض، عمق و تناژ نیز در طبقه‌بندی این شناورها نقش دارند. از این منظر، دسته‌هایی همچون پاناماکس، پست‌پاناماکس، سوئزمکس، پست‌سوئزمکس و مالاکاماکس شناخته می‌شوند.

۲. بر اساس شیوه بارگیری و تخلیه

• کشتی جعبه‌ای (Box Container Ship): متداول‌ترین نوع است که تنها کانتینرهای دریایی را حمل می‌کند. عملیات بارگیری و تخلیه توسط جرثقیل‌های ساحلی در بنادر بزرگ انجام می‌شود.
• کشتی رورو (RORO): در این نوع، کانتینرها به‌کمک وسایل نقلیه سنگین یا لیفتراک از طریق رمپ وارد یا خارج می‌شوند. گاه این کشتی‌ها ترکیبی از حمل خودرو و کانتینر هستند.

۳. بر اساس محدوده خدمات

• کشتی مادر (Mother vessel Ship): شناورهای بسیار بزرگ که تنها بین بنادر اصلی تردد می‌کنند. به دلیل ابعاد و آبخور زیاد، امکان ورود به بنادر کوچک‌تر را ندارند.
• کشتی فیدر (Feeder Vessel): وظیفه دارند کانتینرها را بین بنادر کوچک و بزرگ جابه‌جا کنند و اغلب از نوع لیلو هستند تا در بنادر کم‌امکانات نیز فعالیت کنند.

طراحی پایه‌ای کشتی‌ های کانتینری

بدنه انواع کشتی‌ کانتینری به دلیل طراحی باز و جعبه‌ای، همواره در معرض نیروهای پیچشی ناشی از برخورد امواج قرار دارد. این فشارها زمانی بیشتر می‌شوند که بخش‌های مختلف کشتی به‌طور هم‌زمان تحت تأثیر امواج ناهمگون قرار گیرند و در نتیجه سازه دچار خمیدگی و پیچش شود. برای جلوگیری از آسیب یا شکست سازه، در امتداد بالاترین لبه‌های جانبی کشتی باربری بخشی تقویتی به نام جعبه پیچشی طراحی می‌شود. این سازه به‌صورت یک قاب مستحکم عمل کرده و مقاومت بدنه را در برابر تغییر شکل‌های ناشی از نیروهای پیچشی افزایش می‌دهد. جعبه پیچشی معمولاً در تمام طول کشتی امتداد دارد و در طراحی‌های مدرن با استفاده از روش‌های پیشرفته شبیه‌سازی تحلیل می‌شود تا اطمینان حاصل شود که انواع کشتی های باربری در شرایط مختلف دریا پایداری کافی خواهد داشت. اهمیت این بخش به اندازه‌ای است که در تمامی بازرسی‌های دوره‌ای کشتی‌ های کانتینری، کنترل و ارزیابی وضعیت آن در اولویت قرار می‌گیرد، زیرا نقشی حیاتی در ایمنی، دوام و استحکام کلی بدنه ایفا می‌کند.

انواع کانتینرها

کانتینرهای استاندارد که به کانتینرهای بین‌المللی یا ISO نیز شناخته می‌شوند، برای حمل بار طراحی شده‌اند و قابلیت جابه‌جایی با کامیون، قطار یا انواع کشتی باری را دارند. این کانتینرها بر اساس استانداردهای سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO) ساخته می‌شوند که دفتر مرکزی آن در ژنو، سوئیس قرار دارد. استفاده از کانتینرهای ISO در اندازه‌ها و شکل‌های مختلف، موجب شده انواع کشتی‌ کانتینری بتوانند متناسب با ظرفیت و طراحی خود آن‌ها را حمل کنند و در شبکه حمل‌ونقل جهانی به کار گیرند. انتخاب صحیح نوع کانتینر و کشتی متناسب با محموله، علاوه بر افزایش سرعت و ایمنی، تأثیر مستقیمی بر هزینه حمل کانتینر دارد و همین موضوع اهمیت استانداردسازی در این صنعت را دوچندان می‌کند. از جمله رایج‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کانتینر خشک (Dry or Cube):

این نوع رایج‌ترین کانتینر در باربری دریایی است و تقریباً برای تمام کالاهای عمومی مانند لوازم خانگی، مواد اولیه صنعتی یا کالاهای بسته‌بندی‌شده کاربرد دارد. در برابر شرایط محیطی مقاوم است و محموله را از رطوبت و گردوغبار محافظت می‌کند. به دلیل استفاده گسترده، در اندازه‌های ۲۰ و ۴۰ فوت بیشترین حجم کشتی‌ های کانتینری را تشکیل می‌دهد.

کانتینر عایق‌دار (Insulated):

 این کانتینرها دارای دیواره‌های عایق حرارتی هستند که نوسانات دما را کاهش می‌دهند. برای محموله‌هایی نظیر محصولات لبنی، دارو یا مواد حساس به تغییر دما استفاده می‌شوند. معمولاً همراه با سیستم‌های خنک‌کننده یا گرم‌کننده حمل می‌گردند تا ثبات دمایی مورد نیاز حفظ شود.

کانتینر تخت یا فلت‌رک (Flat Rack):

 این کانتینر دارای دیواره‌های کناری باز یا بدون دیواره است و برای حمل بارهای سنگین مثل ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات بزرگ یا سازه‌های فلزی کاربرد دارد. امکان بارگیری از بالا یا طرفین وجود دارد و همین امر جابه‌جایی محموله‌های حجیم را آسان می‌کند. همچنین قابلیت استفاده برای بارهایی که شکل غیر معمول دارند فراهم است.

کانتینر روباز (Open Top):

 این کانتینر سقف ندارد یا به‌جای سقف از پوشش برزنتی استفاده می‌شود. برای کالاهایی که ارتفاعشان بیش از حد استاندارد است، مانند ماشین‌آلات سنگین یا الوارهای بلند، مناسب است. بارگیری و تخلیه از بالا توسط جرثقیل انجام می‌شود و انعطاف بیشتری در حمل کالاهای خاص ایجاد می‌کند.

کانتینر یخچالی (Refrigerated):

 این کانتینر مجهز به سیستم سرمایشی مستقل است و برای حفظ دما در یک محدوده ثابت به کار می‌رود. معمولاً برای حمل میوه، سبزیجات تازه، گوشت، ماهی و دارو استفاده می‌شود. سیستم آن با منبع برق کشتی باربری یا کامیون تغذیه می‌شود و پیوسته دمای مطلوب را کنترل می‌کند.

کانتینر تانکری (Tank):

 این نوع کانتینر استوانه‌ای‌شکل است که در یک قاب فلزی نصب شده و برای حمل مایعات طراحی شده است. مواد شیمیایی، سوخت، روغن یا حتی مواد غذایی مایع مانند شیره و آب‌میوه در آن حمل می‌شوند. جنس داخلی آن معمولاً ضدزنگ یا با پوشش خاصی ساخته می‌شود تا از واکنش با مواد شیمیایی جلوگیری کند.

کانتینر بغل‌بازشو (Side Open):

این کانتینر در یکی از دیواره‌های بلند خود درب کامل دارد و امکان بارگیری و تخلیه از کناره را فراهم می‌کند. برای حمل کالاهای حجیم یا با طول زیاد مانند لوله، الوار یا تجهیزات صنعتی مناسب است. این طراحی باعث سهولت دسترسی به محموله و افزایش سرعت عملیات بارگیری می‌شود.

بیشتر بخوانید: حمل ترکیبی

چیدمان و نگهداری کانتینرها (Stowage of Containers)

یکی از حساس‌ترین مراحل در بهره‌برداری از کشتی‌های کانتینری، نحوه چیدمان و تثبیت محموله‌ها است. هرچند در نگاه نخست ممکن است ساده به نظر برسد، اما تاریخچه حوادث دریایی نشان می‌دهد که بسیاری از سوانح کشتی‌های کانتینری ناشی از بارگیری یا مهار نادرست کانتینرها بوده است. چیدمان و نگهداری کانتینرها از مهم‌ترین بخش‌های عملیات انواع کشتی‌ کانتینری به شمار می‌آید، زیرا هرگونه بی‌دقتی در این مرحله می‌تواند خسارت‌های جدی به بار آورد. در زیر عرشه، چارچوب‌های فلزی، کانتینرها را در جای خود هدایت و از حرکت جانبی یا طولی آن‌ها جلوگیری می‌کنند. بر روی عرشه نیز تثبیت محموله‌ها با قفل‌های پیچشی و میله‌های مهاربندی انجام می‌شود تا حرکات عمودی، طولی و عرضی کنترل شود. علاوه بر این، طرح بارگیری از پیش تنظیم می‌شود تا ترتیب تخلیه در بنادر مختلف، وزن محموله‌ها و حفظ دید پل فرماندهی رعایت گردد. امروزه این فرآیند با کمک نرم‌افزارهای تخصصی و تحت نظارت شرکت کارگو و شرکت حمل و نقل بین المللی انجام می‌شود تا ضمن تضمین ایمنی و پایداری کشتی باربری، سرعت و دقت عملیات بارگیری و تخلیه نیز افزایش یابد.

بزرگ‌ترین کشتی‌های کانتینری جهان

رقابت شرکت‌های کشتیرانی برای ساخت شناورهایی با ظرفیت بیشتر، به معرفی نسل جدیدی از کشتی‌های عظیم منجر شد که هرکدام نمادی از توان مهندسی و نوآوری هستند. باید توجه داشت که این اطلاعات ممکن است در آینده تغییر کند، چرا که صنعت کشتیرانی به سرعت در حال رشد و تحول است.
MSC Irina به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین کشتی‌های کانتینری شناخته می‌شود. این شناور در سال‌های اخیر وارد خدمت شد و ظرفیت آن در حدی است که ده‌ها هزار کانتینر استاندارد را در یک سفر جابه‌جا می‌کند. طراحی پیشرفته بدنه، سامانه کاهش مصرف سوخت و تجهیزات کاهش آلایندگی، این کشتی را به یکی از نمونه‌های شاخص در ناوگان مدیترانه‌ای تبدیل کرده است.

• OOCL Spain نیز در رده شناورهای عظیم قرار دارد و با ورود خود به بندر هنگ‌کنگ، رکوردی تازه در پذیرش کشتی‌های کانتینری در این منطقه ثبت کرد. استفاده از فناوری‌های هوشمند در طراحی، سبب شده این کشتی علاوه بر ظرفیت بالا، از نظر ایمنی، کارایی و پایش سازه‌ای نیز نمونه‌ای پیشرفته باشد.
• ONE Innovation محصول یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های ژاپنی است و در رده مگامکس‌ها قرار می‌گیرد. این کشتی با طراحی منحصر به فرد بدنه، مصرف سوخت را بهینه کرده و ظرفیت بالایی را برای حمل بار فراهم آورده است. بهره‌گیری از سیستم‌های پیشرفته کنترل آلاینده‌ها، جایگاه ویژه‌ای برای آن در میان کشتی‌های نوین ایجاد کرده است.
• MSC Tessa دیگر غول دریایی است که با ابعادی نزدیک به چهار زمین فوتبال و ظرفیت بی‌سابقه، نمونه‌ای بارز از پیشرفت در ساخت کشتی‌های مدرن محسوب می‌شود. فناوری‌های به‌کاررفته در این شناور از جمله سامانه روان‌کاری با هوا و تجهیزات صرفه‌جویی در انرژی، نشان از رویکرد جدید صنعت در کاهش اثرات زیست‌محیطی دارد.
• این کشتی‌های عظیم نه تنها ظرفیت بی‌سابقه‌ای برای حمل بار فراهم می‌کنند، بلکه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در حوزه مصرف انرژی، ایمنی و کاهش آلودگی، نشان می‌دهند که صنعت کشتیرانی چگونه با نیازهای روز جهان همگام می‌شود.

بیشتر بخوانید: استعلام قیمت حمل و نقل دریایی

آینده کشتی‌های کانتینری

انواع کشتی‌ کانتینری امروزه نقش کلیدی در جابه‌جایی بخش بزرگی از محموله‌های بسته‌بندی‌شده جهان دارند و همین جایگاه موجب شده است که در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی برای بهبود طراحی، افزایش ظرفیت و ارتقای بهره‌وری آن‌ها انجام گیرد. با این حال، آینده این صنعت خالی از چالش نیست؛ زیرا تغییر مداوم مقررات حمل و نقل دریایی و اعمال الزامات سخت‌گیرانه‌تر زیست‌محیطی، فشار رقابتی شدید در بازار جهانی، رشد چشمگیر ظرفیت انواع کشتی های باربری و در نتیجه افزایش ترافیک دریایی، همگی عواملی هستند که بر روند فعالیت این ناوگان اثر می‌گذارند. علاوه بر این، ورود فناوری‌های نوین در زمینه طراحی، سوخت‌رسانی و مدیریت عملیات، صنعت را به سمت تغییرات بنیادین سوق می‌دهد. با وجود تمام این موانع و پیچیدگی‌ها، انتظار می‌رود انواع کشتی‌ کانتینری همچنان نقش محوری خود را در تجارت بین‌المللی حفظ کنند و به‌عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای حمل دریایی کالا در آینده نیز باقی بمانند.

نتیجه‌گیری

انواع کشتی‌ کانتینری در طول چند دهه اخیر توانسته‌اند مسیر تجارت جهانی حمل دریایی را دگرگون کنند. استانداردسازی کانتینرها، افزایش ظرفیت حمل، بهبود کارایی و ورود فناوری‌های نوین باعث شده است این شناورها به یکی از کارآمدترین شیوه‌های حمل‌ونقل کالا در دنیا تبدیل شوند. از انواع کشتی باری کوچک فیدر که در مسیرهای منطقه‌ای فعالیت می‌کنند تاانواع کشتی باری غول‌پیکر اقیانوس‌پیما، همگی نقش تعیین‌کننده‌ای در تسهیل مبادلات بین کشورها دارند. با وجود چالش‌هایی مانند مقررات سخت‌گیرانه زیست‌محیطی، افزایش رقابت و محدودیت‌های زیرساختی بنادر، صنعت کشتی‌های کانتینری همچنان رو به رشد است و انتظار می‌رود در آینده نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهکارهای جابه‌جایی کالا در سطح بین‌المللی باقی بماند.

خدمات حمل و نقل کانتینری شرکت دیبا هوا دریا

شرکت نمایندگی کشتیرانی و خدمات بار هوایی دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در حمل و نقل بین المللی هوایی، دریایی و زمینی، افتخار دارد که به ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب برای هر پروژه بر اساس نیازهای خاص مشتریان می‌پردازد. ما با تحلیل دقیق شرایط عملیاتی و محیطی، تلاش می‌کنیم تا بهترین خدمات را در زمینه‌های مختلف حمل‌ونقل ارائه دهیم. در زمینه حمل بار هوایی از چین و حمل دریایی از چین نیز، تیم ما آماده است تا با توجه به شرایط و نیازهای شما، بهترین راهکارها را پیشنهاد دهد و خدماتی منطبق با استانداردهای بالا فراهم کند. شایان ذکر است که ارائه این خدمات می‌تواند با توجه به وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار و سایر متغیرها متفاوت باشد. با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز از شما دعوت می‌کنیم تا برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید. ما آماده‌ایم تا شرایط دقیق شما را ارزیابی کرده و راهکارهای مناسبی را با هدف دستیابی به بهترین نتایج برای شما ارائه دهیم.