لجستیک سرد چیست و چرا در زنجیره تأمین حیاتی است؟

افزایش چشمگیر تجارت جهانی در دهه های اخیر، موجب تحولاتی چشمگیر در شیوه های انجام کسب وکار و همچنین در تجهیزات و زیرساخت هایی شده است که برای نگهداری و حمل ونقل کالاها مورد استفاده قرار می گیرند. یکی از دستاوردهای مستقیم این رشد، توسعه مفهوم لجستیک سرد بوده است. با افزایش نیاز جهانی به جابه جایی ایمن محصولات حساس به دما در مسافت های طولانی، مفهومی به نام لجستیک سرد پا به عرصه گذاشت. افزایش سطح رفاه در کشورهای توسعه یافته باعث شده تا مصرف کنندگان بیش از پیش به کیفیت کالاها و تازگی آن ها اهمیت دهند. امروزه، زنجیره سرد به عنوان بخش جدایی ناپذیر هر راهکار موفق لجستیکی در زنجیره تأمین مدرن تلقی می شود.

لجستیک سرد در زنجیره حمل و نقل چیست؟

فرآیند برنامه‌ریزی و اجرای حمل‌ونقل ایمن و مطمئن محصولات حساس به دما در مسافت‌های طولانی، با حفظ شرایط دمایی و رطوبتی مشخص، استفاده از تجهیزات مناسب و بهره‌گیری از روش حمل‌ونقل صحیح، به‌عنوان «لجستیک سرد» شناخته می‌شود. در عملیات حمل و نقل مانند فریت بار، به‌ویژه هنگام جابه‌جایی بین‌المللی مواد غذایی، داروهای خاص (در خدمات بار هوایی)، نمونه‌های زیستی یا نوشیدنی‌ها، رعایت الزامات لجستیک سرد امری حیاتی است. نکته قابل توجه این است که اصطلاح «زنجیره سرد» ممکن است در برخی موارد، برداشت نادرستی ایجاد کند؛ چرا که الزامات دمایی برای نگهداری و حمل هر محصول متفاوت است.
برای برخی محصولات، نیاز به دمای بسیار پایین یا زیر صفر نیست؛ بلکه باید در دمایی معتدل نگهداری شوند تا ویژگی‌های بافتی و کیفی آن‌ها حفظ شود. بنابراین، تجهیزات مورد استفاده برای ذخیره‌سازی و جابه‌جایی این‌گونه کالاها، از جمله در فرآیند فریت بار، باید با الزامات دمایی آن‌ها تطبیق داشته باشند. با توجه به این نکته، شاید «لجستیک کنترل‌شده دمایی» واژه دقیق‌تری نسبت به «لجستیک سرد» باشد.
لجستیک سرد (Cold Logistics) در تمامی مراحل چرخه عمر یک محصول حساس به دما تأثیرگذار است؛ از زمان تولید، انبارش اولیه، انتقال به مراکز توزیع یا انبارهای مشتری، تا نگهداری در محل نهایی مصرف. هر نوع محصول دارای محدوده دمایی ویژه خود برای نگهداری و جابه‌جایی است. لجستیک سرد امکان دسترسی به انبارها و وسایل حمل‌ونقل مجهز به سیستم‌های کنترل دما را فراهم می‌آورد. محدوده‌های دمایی متداول عبارت‌اند از:

• گوشت و غذای دریایی کاملاً منجمد: بین -30 تا -18 درجه سانتی‌گراد
• گوشت و غذای دریایی منجمد: بین -18 تا 0 درجه سانتی‌گراد
• داروها و فرآورده‌های دارویی: بین 2 تا 8 درجه سانتی‌گراد
• میوه‌ها، سبزیجات و لبنیات سرد شده: بین 7 تا 14 درجه سانتی‌گراد
• محصولات تازه در دمای محیط: بین 14 تا 24 درجه سانتی‌گراد

سیستم‌های سرمایشی سنگین و پیشرفته، نقش حیاتی در حفظ محدوده‌های دمایی تعیین‌شده در طول فرآیند نگهداری و حمل‌ونقل ایفا می‌کنند. لازم به ذکر است که محصولات حساس به دما بلافاصله پس از خروج از این محدوده‌ها دچار فساد نمی‌شوند؛ بلکه تهدید اصلی زمانی بروز می‌یابد که با نوسانات شدید و مکرر دمایی مواجه شوند.
لجستیک سرد در عمل، از طریق شیوه‌های متنوع حمل‌ونقل از جمله حمل‌ونقل دریایی، زمینی، حمل ریلی و حمل و نقل بین المللی هوایی انجام می‌شود. در هر یک از این روش‌ها، بهره‌گیری از تجهیزات تخصصی و پایش مداوم شرایط دمایی، شرط اصلی حفظ کیفیت و ایمنی محصول به‌شمار می‌رود.

اجزای اصلی زنجیره سرد در لجستیک

برای عملکرد مؤثر و پایدار لجستیک سرد، وجود برخی اجزای کلیدی، از جمله انبارها و وسایل حمل‌ونقل با قابلیت کنترل دما، نیروی انسانی متخصص و آموزش‌دیده، و مجموعه‌ای از رویه‌های عملیاتی مدون و قابل‌اجرا امری ضروری است. یک شرکت حمل و نقل بین المللی مانند شرکت کارگو که مسئولیت جابه‌جایی کالاهای حساس به دما را بر عهده دارد، این دستورالعمل‌ها باید به‌صورت رسمی، دقیق و مکتوب تنظیم شده باشند تا تمامی کارکنان بدانند چه کاری را، چگونه و در چه شرایطی باید انجام دهند. رعایت این ساختارها تضمین‌کننده ایمنی کالا و پایداری زنجیره سرد خواهد بود.

ذخیره‌سازی با دمای کنترل‌شده

پس از تولید، کالاها تا زمان انتقال به مراکز توزیع یا مقصد نهایی، نیازمند نگهداری در شرایطی هستند که از تغییرات دمایی و قطعی‌های برق در امان باشند. چنین نوساناتی می‌تواند منجر به فساد کالا یا کاهش کیفیت آن شود. برای مقابله با خطرات ناشی از قطعی برق، بیشتر انبارهای زنجیره سرد به سامانه‌های برق اضطراری (UPS) مجهز شده‌اند. در مکان‌هایی با دمای بسیار پایین که استفاده از دماسنج‌های معمولی ممکن نیست، از دماسنج‌های پیشرفته‌تری بهره گرفته می‌شود. این نوع تجهیزات اغلب در انبارهای فوق منجمد یا وسایل حمل‌ونقل دارای دمای بسیار پایین به‌کار می‌روند.

حمل‌ونقل با دمای کنترل‌شده

در زمان انتقال کالاهای حساس به دما، باید از وسایل نقلیه‌ای استفاده شود که دارای سیستم‌های سرمایشی مستقل و متناسب با نوع کالا باشند. در حمل بار زمینی این وسایل نقلیه که با نام «کامیون‌های یخچال‌دار» و در حمل و نقل دریایی «کانتینر های ریفر» شناخته می‌شوند، معمولاً دارای محفظه‌ای مجزا هستند که توسط دستگاه‌های سرمایشی قابل‌حمل خنک نگه داشته می‌شود.
اکثر این کامیون‌های که در لجستیک سرد (Cold Logistics) هستند به تجهیزات الکترونیکی ثبت و پایش دما مجهز شده‌اند که به‌صورت لحظه‌ای دما و رطوبت داخل محفظه را اندازه‌گیری کرده و ثبت می‌نمایند. این دستگاه‌ها که با نام «پایشگرهای دیجیتال دما» شناخته می‌شوند، می‌توانند هشدارهایی را در صورت بروز شرایط خاص صادر کنند.
روش دیگر برای حفظ دما در وسایل نقلیه در لجستیک سرد، استفاده از یخ خشک یا بسته‌های ژل منجمد است. این روش که به‌نام «سیستم غیرفعال سرمایش» شناخته می‌شود، عمدتاً برای مسیرهای کوتاه‌مدت به‌کار می‌رود. انتخاب نوع مناسب کانتینر در حمل و نقل کانتینری، نظارت بر دما و رطوبت حین جابجایی، و جلوگیری از نوسانات دمایی، از الزامات مدیریت مؤثر لجستیک سرد به‌شمار می‌رود.

نیروی انسانی متخصص

وجود تیمی توانمند، آموزش‌دیده و آگاه به الزامات تخصصی زنجیره سرد، یکی از ارکان اصلی موفقیت در عملیات لجستیکی دمایی محسوب می‌شود. کارکنانی که دانش به‌روزی در زمینه استانداردهای لجستیک سرد، می‌توانند از بروز خطاهای ناخواسته در روند نگهداری و جابجایی کالا جلوگیری کنند.
آموزش‌های دوره‌ای و برنامه‌های بازآموزی باید به‌صورت مستمر برای این افراد برگزار شود تا با جدیدترین فناوری‌ها، به‌روزرسانی تجهیزات و شیوه‌های نوین مدیریت دمایی آشنا شوند. عملکرد صحیح تجهیزات سرمایشی، نحوه پایش شرایط محیطی، ایمنی حمل‌ونقل، و مقابله با شرایط اضطراری از جمله مهارت‌هایی هستند که باید به نیروی انسانی آموزش داده شوند.

رویه‌های عملیاتی

سازمان‌های فعال در حوزه لجستیک سرد (مانند نمایندگی کشتیرانی)، باید از دستورالعمل‌ها و فرآیندهای استانداردی بهره‌مند باشند که اجرای عملیات روزانه را با حداقل خطا تضمین نمایند. این رویه‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شده باشند که تمام ریسک‌های احتمالی را شناسایی و برای آن‌ها راهکارهایی قابل‌اجرا ارائه دهند.
وجود دستورالعمل‌های عملیاتی جامع، به‌ویژه برای شرایط بحرانی و نوسانات دمایی غیرمنتظره، امری حیاتی است. علاوه بر آن، درک صحیح نیازهای بازار، نوع کالا، زمان‌بندی، و مقررات مربوط به نگهداری یا حمل‌ونقل محصولات نیز باید در تنظیم این فرآیندها لحاظ شود.

ریسک‌ در لجستیک سرد 

زنجیره سرد (Cold Logistics) به‌دلیل ماهیت حساس کالاهای تحت پوشش آن، بیش از سایر بخش‌های لجستیک در معرض ریسک‌های عملیاتی قرار دارد. در یک شرکت حمل‌ و نقل بین‌ المللی که به‌عنوان حمل‌کننده، به‌ویژه در حوزه حمل دریایی (مانند شركت كشتيراني) فعالیت دارد، کوچک‌ترین اختلال در دما، عملکرد تجهیزات یا رعایت فرآیندهای استاندارد، می‌تواند منجر به افت کیفیت کالا و در نهایت خدشه‌دار شدن اعتبار تجاری شرکت حمل و نقل دریایی شود.

نوسانات دمایی در زمان نگهداری و حمل‌ونقل

مهم‌ترین پیش‌نیاز برای عملکرد صحیح لجستیک سرد، تأمین برق پایدار و بدون وقفه برای تجهیزات نگهداری و حمل‌ونقل است. قطعی‌های مکرر برق یا نبود سامانه پشتیبان مناسب می‌تواند فرآیند نگهداری کالا را مختل کرده و موجب آسیب به محموله‌ها و در نهایت زیان‌های مالی شود.

اتلاف در مواد بسته‌بندی و تجهیزات ذخیره‌سازی

لجستیک سرد نیازمند تجهیزات تخصصی و بسته‌بندی‌های خاصی است که هزینه‌بر هستند. هرگونه اتلاف یا استفاده نادرست از این منابع، حتی در مقیاس کوچک، می‌تواند موجب افزایش چشمگیر هزینه حمل کانتینر و حمل زمینی شود. برنامه‌ریزی نادرست هنگام سفارش مواد مصرفی یا در فرآیند طراحی زیرساخت می‌تواند اثربخشی کل عملیات را تحت‌تأثیر قرار دهد. زیرا زیرساخت‌های لجستیک سرد، برخلاف زنجیره‌های عادی، پیچیده‌تر و هزینه‌برتر هستند.

خرابی تجهیزات یا سازه‌ها

لجستیک سرد نیازمند نگهداری و بهره‌برداری از تجهیزات دقیق، پرهزینه و تخصصی است. بروز هرگونه اختلال یا خرابی در این تجهیزات یا زیرساخت‌ها، ممکن است منجر به از بین رفتن کامل محصولات شود. به همین دلیل، برخورداری از راهکارهای جایگزین و سیستم‌های هشدار و پایش، امری ضروری تلقی می‌شود.

استعلام قیمت در انتخاب مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی

در برنامه‌ریزی حمل‌ونقل بین‌المللی، استعلام قیمت حمل دریایی و همچنین دریافت نرخ از شرکت‌های فعال در حمل بین المللی مانند شرکت حمل و نقل بین المللی زمینی، ریلی و هوایی، یکی از گام‌های کلیدی برای تصمیم‌گیری دقیق، مقرون‌به‌صرفه و مبتنی بر واقعیت‌های بازار به‌شمار می‌رود. تعرفه‌ها بسته به نوع کالا، وزن و حجم محموله، مسیر مورد نظر، شرایط گمرکی، نوع خدمات مورد نیاز (مانند لجستیک سرد یا حمل بار فله)، و همچنین زمان‌بندی تحویل، متفاوت خواهند بود. شرکت‌های حمل‌ونقل حرفه‌ای، استعلام قیمت را همراه با جزئیاتی مانند مدت زمان حمل، نوع وسیله نقلیه، شرایط بارگیری و ترخیص، در قالب پیشنهادی شفاف و قابل مقایسه در اختیار مشتری قرار می‌دهند. این اطلاعات، امکان انتخاب بهترین گزینه از نظر قیمت، کیفیت خدمات و سرعت را برای مشتریان فراهم می‌سازد.

نتیجه‌گیری

لجستیک سرد (Cold Logistics) امروز به‌عنوان یکی از ارکان حیاتی در زنجیره تأمین جهانی شناخته می‌شود. با افزایش تقاضا برای محصولات حساس به دما، از جمله داروها، مواد غذایی تازه، فرآورده‌های زیستی (واکسن‌ها، سرم‌ها، پلاسما، هورمون‌ها، آنتی‌بادی‌ها، نمونه‌های بافتی و آنزیم‌ها از جمله مهم‌ترین فرآورده‌های زیستی حساس به دما هستند.) و نوشیدنی‌ها، نیاز به حمل‌ونقل و نگهداری این اقلام در شرایط کاملاً کنترل‌شده، اهمیتی روزافزون یافته است. این فرآیند تخصصی می‌تواند از طریق انواع شیوه‌های حمل‌ونقل، از جمله حمل دریایی کالا، زمینی، ریلی و حمل بار هوایی، و همچنین از طریق حمل و نقل ترکیبی انجام شود؛ مشروط بر آن‌که در هر روش، الزامات دمایی و تجهیزات نگهداری به‌دقت رعایت شود.

خدمات حمل و نقل بین المللی شرکت دیبا هوا دریا

شرکت دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در خدمات بار هوایی، باربری دریایی و زمینی، افتخار دارد که به ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب برای هر پروژه بر اساس نیازهای خاص مشتریان می‌پردازد. ما با تحلیل دقیق شرایط عملیاتی و محیطی، تلاش می‌کنیم تا بهترین خدمات را در زمینه‌های مختلف حمل‌ونقل ارائه دهیم. در زمینه حمل بار هوایی از چین و حمل دریایی از چین نیز، تیم ما آماده است تا با توجه به شرایط و نیازهای شما، بهترین راهکارها را پیشنهاد دهد و خدماتی منطبق با استانداردهای بالا فراهم کند. شایان ذکر است که ارائه این خدمات می‌تواند با توجه به وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار و سایر متغیرها متفاوت باشد. با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز از شما دعوت می‌کنیم تا برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید. ما آماده‌ایم تا شرایط دقیق شما را ارزیابی کرده و راهکارهای مناسبی را با هدف دستیابی به بهترین نتایج برای شما ارائه دهیم.