کالای خطرناک چیست؟ بررسی 9 کلاس کالاهای خطرناک

در نگاه نخست، کالای خطرناک ممکن است تنها یک اصطلاح تخصصی در صنعت حمل ونقل به نظر برسد، اما در واقع نقشی تعیین کننده در موفقیت یا شکست یک ارسال بین المللی ایفا می کند؛ چراکه این نوع کالاها می توانند هم زمان سلامت انسان، ایمنی زیرساخت های لجستیکی، محیط زیست و حتی اعتبار یک شرکت حمل و نقل بین المللی را تحت تأثیر قرار دهند. در شرایطی که زنجیره تأمین جهانی بیش از هر زمان دیگری به حمل دریایی کالا، حمل بار هوایی، حمل بار زمینی و حمل ریلی وابسته است، شناخت دقیق کالاهای پرریسک به یک الزام حرفه ای تبدیل شده و ناآگاهی در این زمینه می تواند پیامدهایی مانند افزایش هزینه حمل کانتینر، تأخیر در ترخیص، محدودیت در انتخاب مسیر یا حتی جریمه های بین المللی را به همراه داشته باشد؛ به ویژه زمانی که صاحبان بار یا فعالان لجستیک ندانند کالای آن ها در کدام کلاس خطر قرار می گیرد و هر روش حمل چه الزامات خاصی برای مدیریت این نوع کالاها دارد.

شناخت کالای خطرناک در حمل و نقل بین‌المللی

کالای خطرناک در حمل‌ونقل بین‌المللی به موادی اطلاق می‌شود که در صورت جابه‌جایی یا نگهداری نادرست می‌توانند تهدیدی برای انسان، ایمنی حمل، سایر کالاها یا محیط‌زیست ایجاد کنند. این کالاها در تمام روش‌های حمل، از جمله حمل دریایی، هوایی، زمینی و ریلی، نیازمند بررسی دقیق ماهیت و ویژگی‌های آن‌ها هستند. شناخت کالای خطرناک بر اساس ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مانند اشتعال، انفجار، سمیت و واکنش‌پذیری بالا انجام می‌شود و به انتخاب بسته‌بندی، تجهیزات و مسیر مناسب کمک می‌کند. در باربری دریایی، این شناخت اهمیت بیشتری دارد چرا که کوچک‌ترین خطا می‌تواند کل کشتی و محموله‌ها را در معرض خطر قرار دهد. طبقه‌بندی کالاهای خطرناک نقش مهمی در کاهش ریسک‌ها، تعیین هزینه، و شفافیت در فرآیند حمل دارد.

کلاس‌ها و بخش‌های کالاهای خطرناک

در حمل‌ونقل بین‌المللی، برای مدیریت ایمن کالای خطرناک از ساختاری استاندارد به نام کلاس های 9 گانه کالای خطرناک استفاده می‌شود که سطح ریسک هر کالا و شرایط مجاز حمل آن را مشخص می‌کند. این کلاس‌بندی صرفاً نظری نیست و به‌طور مستقیم بر نوع بسته‌بندی، انتخاب مسیر، امکان حمل دریایی یا حمل بار هوایی و همچنین هزینه حمل کانتینر اثر می‌گذارد. با ایجاد یک زبان مشترک میان تمام روش‌های حمل، از حمل بار زمینی و حمل ریلی تا حمل و نقل ترکیبی و فریت بار، این طبقه بندی کالای خطرناک مبنای تصمیم‌گیری در استعلام قیمت حمل دریایی و برنامه‌ریزی خدمات بار هوایی قرار می‌گیرد.

کلاس 1 کالای خطرناک؛ مواد منفجره در حمل و نقل بین‌المللی

کلاس 1 کالاهای خطرناک به مواد منفجره اختصاص دارد که در اثر ضربه، حرارت یا جرقه می‌توانند انرژی زیادی را به‌صورت ناگهانی آزاد کرده و موجب انفجار یا آتش‌سوزی شوند. این نوع کالای خطرناک بالاترین سطح ریسک را در حمل دریایی، زمینی، هوایی و حمل ریلی دارد و به همین دلیل تحت سخت‌گیرانه‌ترین مقررات ایمنی قرار می‌گیرد. مواد منفجره در کد IMDG به شش زیرکلاس تقسیم می‌شوند و این طبقه بندی کالای خطرناک به شرکت حمل و نقل بین المللی، شرکت کشتیرانی و شرکت کارگو کمک می‌کند تا شرایط بسته‌بندی، جداسازی و حمل ایمن را تعیین کنند. نمونه‌هایی مانند مهمات و مواد انفجاری صنعتی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق بوده و کلاس بندی کالاهای خطرناک در این سطح نقش مهمی در انتخاب مسیر حمل و برآورد هزینه حمل کانتینر و استعلام قیمت حمل دریایی دارد.

کلاس 2 کالای خطرناک؛ گازها و چالش‌های حمل آن‌ها

کلاس 2 کالاهای خطرناک شامل گازها است که به‌دلیل فشار بالا، قابلیت اشتعال، سمیت یا ایجاد خفگی، ریسک بالایی در حمل‌ونقل دارند. این نوع کالای خطرناک در صورت نشت یا آسیب به مخازن می‌تواند منجر به انفجار، آتش‌سوزی یا مسمومیت شود و به همین دلیل در حمل دریایی، هوایی، حمل بار زمینی و ریلی تحت مقررات سخت‌گیرانه قرار می‌گیرد. بر اساس طبقه بندی کالای خطرناک، گازها به سه گروه قابل اشتعال، غیر قابل اشتعال و غیرسمی، و سمی تقسیم می‌شوند.

کلاس 3 کالای خطرناک؛ مایعات قابل اشتعال در زنجیره حمل‌ونقل

کلاس 3 کالاهای خطرناک شامل مایعات قابل اشتعال است که در دماهای پایین بخار قابل اشتعال تولید کرده و در تماس با جرقه یا حرارت می‌توانند باعث آتش‌سوزی یا انفجار شوند. این نوع کالای خطرناک از رایج‌ترین محموله‌ها در حمل‌ونقل بین‌المللی، به‌ویژه در حمل دریایی کالا محسوب می‌شود. موادی مانند بنزین، الکل‌ها، حلال‌ها و رنگ‌ها در این کلاس بندی کالاهای خطرناک قرار دارند. این کلاس بندی کالاهای خطرناک به شرکت حمل و نقل بین المللی و شرکت کشتیرانی کمک می‌کند تا روش حمل مناسب را انتخاب کرده و در کاهش ریسک، برنامه‌ریزی ایمن و برآورد هزینه حمل و نقل کانتینری و استعلام قیمت حمل دریایی نقش مهمی دارد.

کلاس 4 کالای خطرناک؛ جامدات قابل اشتعال و مواد واکنش‌پذیر

کلاس 4 کالاهای خطرناک شامل جامدات قابل اشتعال و مواد واکنش‌پذیر است که در اثر حرارت، جرقه، اصطکاک یا تماس با هوا و آب می‌توانند دچار آتش‌سوزی یا واکنش‌های خطرناک شوند. این نوع کالای خطرناک به‌دلیل ناپایداری بالا، در حمل‌ونقل بین‌المللی و به‌ویژه در حمل دریایی کالا ریسک قابل‌توجهی دارد. بر اساس طبقه بندی کالای خطرناک، این کلاس به سه گروه جامدات قابل اشتعال، مواد خودبه‌خود قابل اشتعال و موادی که با آب گاز قابل اشتعال تولید می‌کنند تقسیم می‌شود. موادی مانند فسفر، سدیم، پتاسیم و برخی پودرهای فلزی در این گروه قرار دارند و نیازمند بسته‌بندی مقاوم، کنترل رطوبت و جداسازی از کالاهای ناسازگار هستند.

کلاس 5 کالای خطرناک؛ مواد اکسید کننده و پراکسیدهای آلی

کلاس 5 کالاهای خطرناک شامل مواد اکسید کننده و پراکسیدهای آلی است؛ موادی که با آزادسازی اکسیژن یا واکنش‌های ناپایدار شیمیایی می‌توانند شدت آتش‌سوزی را افزایش داده یا منجر به انفجار شوند. این نوع کالای خطرناک در حمل‌ونقل بین‌المللی، به‌ویژه در حمل دریایی کالا، ریسک بالایی دارد. بر اساس طبقه بندی کالای خطرناک، این کلاس به دو گروه مواد اکسید کننده و پراکسیدهای آلی تقسیم می‌شود که هر دو به دما و شرایط محیطی حساس هستند. برای این مواد، جداسازی از کالاهای قابل اشتعال، کنترل دما، بسته‌بندی ایمن و برچسب‌گذاری دقیق اهمیت ویژه‌ای دارد.

کلاس 6 کالای خطرناک؛ مواد سمی و عفونی در حمل‌ونقل جهانی

کلاس 6 کالاهای خطرناک شامل مواد سمی و عفونی است که در صورت تماس یا استنشاق می‌توانند باعث مسمومیت شدید، بیماری‌های خطرناک یا مرگ شوند. بر اساس طبقه بندی کالای خطرناک، این کلاس به مواد سمی و مواد عفونی تقسیم می‌شود که هر دو تهدیدی جدی برای سلامت انسان و ایمنی حمل محسوب می‌شوند. حمل این کالاها، به‌ویژه در حمل دریایی، نیازمند بسته‌بندی ایمن، علامت‌گذاری دقیق، جداسازی از سایر محموله‌ها و آمادگی برای شرایط اضطراری است.

کلاس 7 کالای خطرناک؛ مواد رادیواکتیو و الزامات حمل ایمن

کلاس 7 کالاهای خطرناک شامل مواد رادیواکتیو است که با تولید تابش‌های رادیویی می‌توانند سلامت انسان و محیط‌زیست را تهدید کنند. این مواد ممکن است موجب بیماری‌های جدی مانند سرطان شوند و به همین دلیل تحت مقررات سخت‌گیرانه کد IMDG قرار دارند. مواد رادیواکتیو به سه سطح خطر پایین، متوسط و بالا تقسیم می‌شوند و هرکدام الزامات ایمنی خاص خود را دارند. در حمل دریایی، استفاده از بسته‌بندی مقاوم به تابش، علامت‌گذاری ویژه و جداسازی مناسب از سایر محموله‌ها ضروری است.

کلاس 8 کالای خطرناک؛ مواد خورنده و تأثیر آن‌ها بر ایمنی حمل

کلاس 8 کالاهای خطرناک شامل مواد خورنده است که می‌توانند به پوست، بافت‌های زنده، فلزات و سایر سطوح آسیب جدی وارد کنند. این مواد، مانند اسیدها و بازهای قوی، در صورت تماس باعث سوختگی شیمیایی یا خوردگی فلزات می‌شوند و به همین دلیل تحت مقررات سخت‌گیرانه کد IMDG قرار دارند. در حمل دریایی، استفاده از بسته‌بندی مقاوم، علامت‌گذاری دقیق و جداسازی از سایر محموله‌ها برای جلوگیری از نشت و آسیب ضروری است.

کلاس 9 کالای خطرناک؛ مواد خطرناک متفرقه در حمل‌ونقل بین‌المللی

کلاس 9 کالاهای خطرناک شامل مواد خطرناک متفرقه است که در سایر کلاس‌ها جای نمی‌گیرند، اما می‌توانند برای انسان، محیط‌زیست یا اموال خطر آفرین باشند. موادی مانند آلاینده‌های محیط‌زیست، مواد مغناطیسی و برخی تجهیزات خاص در این گروه قرار دارند و برای حمل آن‌ها بسته‌بندی و علامت‌گذاری ویژه الزامی است. در حمل دریایی، نظارت دقیق بر شرایط حمل و رعایت دستورالعمل‌های ایمنی برای پیشگیری از بروز خطر ضروری است.

بیشتر بخوانید: حمل دریایی از چین

نقش شرکت حمل و نقل بین المللی در مدیریت کالای خطرناک

مدیریت صحیح کالای خطرناک بدون همکاری یک شرکت حمل و نقل بین المللی حرفه‌ای عملاً امکان‌پذیر نیست. این شرکت‌های حمل مانند شرکت کارگو نقش واسطه‌ای حیاتی میان صاحب بار، نهادهای نظارتی و اپراتورهای حمل دارند و مسئولیت هماهنگی تمام مراحل، از شناسایی کلاس خطر تا تحویل نهایی، بر عهده آن‌ها است.
یکی از مهم‌ترین وظایف شرکت حمل و نقل بین المللی، بررسی دقیق اسناد و اطلاعات فنی کالا است. این اطلاعات مشخص می‌کند که کالا در کدام‌یک از کلاس های 9 گانه کالای خطرناک قرار می‌گیرد و آیا امکان حمل آن از طریق حمل دریایی، حمل بار هوایی یا حمل بار زمینی وجود دارد یا خیر. در این مرحله، همکاری نزدیک با شرکت کارگو، نمایندگی کشتیرانی و شرکت حمل و نقل بین المللی هوایی اهمیت ویژه‌ای دارد. 

هزینه‌ها و استعلام قیمت در حمل کالاهای خطرناک

هزینه حمل کالای خطرناک معمولاً بیشتر از کالاهای عادی است و این موضوع برای بسیاری از صاحبان بار چالش‌برانگیز محسوب می‌شود. دلیل این تفاوت، الزامات ایمنی، محدودیت‌های عملیاتی و ریسک بالاتر در حمل این نوع کالاها است. به همین دلیل، فرآیند استعلام قیمت حمل دریایی یا حمل بار هوایی برای این کالاها نیازمند بررسی دقیق‌تری است.
عوامل مؤثر بر هزینه حمل کانتینر و سایر روش‌ها عبارت‌اند از:

• کلاس بندی کالاهای خطرناک و سطح ریسک آن
• روش حمل انتخابی (حمل دریایی، حمل بار هوایی یا حمل بار زمینی)
• نوع بسته‌بندی و کانتینر مورد استفاده
• مسیر حمل و نیاز به حمل و نقل ترکیبی
• هزینه‌های بیمه و مجوزهای ویژه

در حمل دریایی و حمل دریایی کالا، شرکت کشتیرانی معمولاً هزینه‌های اضافی برای جداسازی و نظارت بر کالای خطرناک دریافت می‌کند. در خدمات بار هوایی نیز، محدودیت‌های وزنی و ایمنی باعث افزایش هزینه می‌شود. یک شرکت حمل و نقل بین المللی حرفه‌ای مانند شرکت حمل و نقل بین المللی زمینی تلاش می‌کند با ارائه توضیحات شفاف، به مشتری کمک کند تا بهترین گزینه را از نظر هزینه و ایمنی انتخاب کند.

نتیجه‌گیری

کالای خطرناک بخش حیاتی و حساس زنجیره حمل‌ونقل بین‌المللی است که در صورت مدیریت نادرست می‌تواند خطرات جدی ایجاد کند. شناخت دقیق کلاس های 9 گانه کالای خطرناک برای صاحبان بار ضروری است تا هر کالا بر اساس سطح ریسک و ویژگی‌های آن در مسیر مناسب قرار گیرد. این آگاهی بر انتخاب روش‌های حمل مختلف (دریایی، هوایی، زمینی، ریلی) و برآورد هزینه حمل تاثیر مستقیم دارد. شرکت حمل و نقل بین المللی و کشتیرانی با رعایت استانداردهای بین‌المللی و طبقه‌بندی صحیح کالاهای خطرناک، به مدیریت ایمنی، زمان و هزینه کمک می‌کنند. برخورد حرفه‌ای با این کالاها باعث اعتماد، کاهش ریسک و ایجاد همکاری‌های بلندمدت در حمل‌ونقل بین‌المللی می‌شود.

خدمات حمل و نقل بین المللی شرکت دیبا هوا دریا

شرکت نمایندگی کشتیرانی و خدمات بار هوایی دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در حمل‌ونقل بین‌المللی (مانند حمل بار هوایی از چین)، افتخار دارد که با ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب با نیازهای مشتریان، خدمات خود را با صداقت و شفافیت عرضه کند. ما به دقت شرایط هر پروژه را بررسی کرده و با تحلیل عمیق صنعت و نیازهای شما، بهترین راه‌حل‌ها را ارائه می‌دهیم. لطفاً در نظر داشته باشید که ارائه این خدمات ممکن است بسته به عواملی همچون وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار، و سایر متغیرها متفاوت باشد بنابراین، با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره، خوشحال می‌شویم با شما در ارتباط باشیم تا شرایط دقیق را بررسی کرده و راهکارهای مناسب را بر اساس نیازهای شما پیشنهاد دهیم.