ISPS در باربری دریایی چیست؟

ISPS یکی از استانداردهای امنیتی در دنیای حمل ونقل بین المللی است؛ اما واقعاً این کد به چه معناست و چرا شرکت های بزرگ حمل ونقل دریایی، شرکت کارگو و فریت بار تا این حد به آن توجه می کنند؟ اگر شما هم در زمینه حمل دریایی یا حتی خدمات بار هوایی فعالیت دارید، حتماً نام ISPS به گوشتان خورده است. این کد نه فقط برای کشتی ها بلکه برای بنادر، اسکله ها و حتی بخش هایی از زنجیره تأمین که شامل حمل بار زمینی یا حمل بار هوایی می شود، اهمیت دارد. در ادامه این مقاله، با ساختار دقیق، هدف گذاری هوشمندانه و تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم ISPS (آی. اس. پی. اس) آشنا خواهیم شد. اگر شما درگیر باربری دریایی، حمل ریلی یا هر نوع دیگری از زنجیره تأمین بین المللی هستید، این مقاله می تواند درک شما از امنیت حمل ونقل را کاملاً متحول کند.

کد امنیت بین‌المللی کشتی و بندر (ISPS) چیست؟

کد ISPS که مخفف عبارت «کد بین‌المللی امنیت کشتی و تأسیسات بندری» یا (International Ship and Port Facility Security Code) است، به‌عنوان یکی از مقررات مهم در باربری دریایی، نقش بسزایی در تأمین امنیت کشتی‌ها، بنادر، محموله‌ها و خدمه داشته است. پیش از تدوین کد ISPS، تمرکز اصلی کنوانسیون بین‌المللی ایمنی جان اشخاص در دریا (SOLAS)، صرفاً بر ایمنی کشتی‌ها در دریا بود. با توجه به اینکه مفاهیم ایمنی و امنیت کاملاً متمایز از یکدیگر هستند، اصلاحاتی در این کنوانسیون انجام گرفت و فصل یازدهم آن به دو بخش XI-1 (ویژه ایمنی) و XI-2 (ویژه امنیت) تقسیم شد. فصل XI-2 شامل مقرراتی با عنوان «کد بین‌المللی امنیت کشتی‌ها و تأسیسات بندری» است که به‌اختصار ISPS نامیده می‌شود. با توجه به اینکه دریا ساده‌ترین مسیر برای دسترسی به سرزمین‌های بین‌المللی محسوب می‌شود، سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) تحت فصل XI-2 کنوانسیون SOLAS، این کد را برای حفاظت از کشتی‌ها، بنادر، دریانوردان و نهادهای دولتی تدوین نمود. کد ISPS از تاریخ اول ژوئیه سال ۲۰۰۴ به‌عنوان مجموعه‌ای جامع از اقدامات امنیتی بین‌المللی لازم‌الاجرا شد و وظایفی را به نهادهای دولتی، مقامات بندری، شرکت‌های کشتیرانی، شرکت حمل و نقل دریایی، دریانوردان و شرکت کارگو محول کرد. این کد بر کلیه کشتی‌های در حال انجام سفرهای بین‌المللی که شامل کشتی‌های مسافربری و باری با ظرفیت ۵۰۰ تن ناخالص و بالاتر می‌شوند، اعمال می‌شود.

هدف کد ISPS

هدف کلی کد ISPS، ارتقاء امنیت کشتی‌ها، بنادر، خدمه و کارکنان بندری در باربری دریایی است؛ به‌نحوی‌که اقدامات پیشگیرانه لازم، هنگام تشخیص تهدید امنیتی قابل اجرا باشند. کد ISPS مجموعه‌ای جامع از مقررات بین‌المللی است که با هدف افزایش امنیت کشتی‌ها و تأسیسات بندری در برابر تهدیدات احتمالی تدوین شده است. این کد شامل نظارت بر تردد افراد، کنترل عملیات بارگیری و تخلیه، شناسایی تهدیدات احتمالی و اجرای اقدامات متناسب با سطح خطر است. همچنین، سطوح مختلف امنیتی تعریف شده تا وظایف مشخصی برای هر شرایط تدوین شود.
ISPS مسئولیت‌ها را بین دولت‌ها، سازمان‌های بندری، نهادهای محلی و شرکت حمل و نقل دریایی تقسیم کرده و زمینه‌ساز همکاری بین‌المللی مأموران امنیتی و افسران کشتی در مقابله با تهدیدات است. از دیگر بخش‌های کلیدی آن می‌توان به گردآوری و تبادل اطلاعات امنیتی بین بنادر و کشتی‌ها، شناسایی نقاط ضعف در برنامه‌های امنیتی و به‌روزرسانی مستمر رویه‌ها اشاره کرد. این ساختار باعث می‌شود امنیت دریایی به‌شکل هوشمند و هماهنگ مدیریت شود.

الزامات کد ISPS

کد ISPS یا آی. اس. پی. اس مجموعه‌ای از الزامات عملکردی را دربر می‌گیرد که برخی از مهم‌ترین آن‌ها به شرح زیر است:

• گردآوری اطلاعات مرتبط با امنیت دریایی از سوی نهادهای دولتی متعهد انجام شود.
• ارزیابی دقیق اطلاعات دریافتی به‌منظور تحلیل تهدیدات صورت گیرد.
• اطلاعات امنیتی گردآوری‌شده به نهادهای مسئول ذی‌ربط منتقل شود.
• پروتکل‌های مشخص ارتباطی برای تبادل اطلاعات میان کشتی‌ها و تأسیسات بندری تعریف شود.
• هرگونه ورود غیرمجاز به کشتی، بندر یا نواحی محدود ممنوع شود، حتی اگر تهدیدی فوری محسوب نشود.
• از عبور و انتقال غیرمجاز سلاح، مواد آتش‌زا یا انفجاری به کشتی‌ها و بنادر جلوگیری شود.
• تجهیزات و روش‌هایی برای اعلام هشدار فوری هنگام وقوع حادثه امنیتی یا شناسایی تهدید، پیش‌بینی شود.
• برنامه امنیتی بر مبنای ارزیابی تهدیدات تدوین و روی کشتی و بندر پیاده‌سازی شود.
• آموزش‌ها، تمرین‌ها و مانورهای امنیتی برای خدمه کشتی و کارکنان بندر به‌گونه‌ای طراحی شود که در صورت بروز تهدید، واکنش فوری و صحیح انجام گیرد.

اجرای کد ISPS در کشتی‌های باربری

کشتی‌های تجاری، به‌ویژه کشتی‌های باری، در برابر تهدیدات امنیتی آسیب‌پذیر هستند؛ زیرا این نوع کشتی‌ها عموماً به تجهیزات دفاعی مجهز نیستند. تهدیداتی نظیر دزدی دریایی یا ورود غیرقانونی افراد از جمله مواردی هستند که امنیت کشتی و خدمه را به مخاطره می‌اندازند. اداره دریانوردی هر کشور مسئول بررسی و تأیید برنامه امنیتی کشتی (Ship Security Plan) یا SSP و اصلاحات آتی آن در باربری دریایی است. شرکت مالک کشتی موظف است افسر امنیتی واجد صلاحیت، دارای گواهینامه آموزش مرتبط، برای انجام ارزیابی امنیتی کشتی منصوب کند. این افسران وظیفه دارند به‌صورت دوره‌ای برنامه امنیتی کشتی را ارزیابی کنند تا نقاط ضعف شناسایی و برطرف شوند. برنامه امنیتی کشتی باید در کشتی نگهداری شود، تأیید شود و توسط نهاد صلاحیت‌دار تصویب شود.

اجزای کد ISPS در کشتی‌ها شامل موارد زیر است:

• برنامه امنیتی کشتی (Ship Security Plan یا SSP):
   سندی است که در آن وظایف خدمه در سطوح مختلف امنیتی، اقدامات مجاز و ممنوعه در موقعیت‌های گوناگون امنیتی به‌تفصیل ذکر شده است. اجرای این برنامه تحت نظارت SSO و زیر نظر CSO صورت می‌گیرد.
• افسر امنیتی شرکت (Company Security Officer یا CSO):
   فردی که از سوی شرکت تعیین می‌شود و مسئول ارزیابی امنیت کشتی و بازرسی‌های مرتبط به‌منظور طراحی، اجرا و اصلاح برنامهٔ امنیتی کشتی است. رسیدگی به عدم تطابق‌ها و اصلاح برنامه نیز بر عهده این فرد قرار دارد.
• سامانه هشدار امنیتی کشتی (Ship Security Alert System یا SSAS):
   سامانه‌ای است که از سال ۲۰۰۴ مطابق با الزامات ISPS یا آی. اس. پی. اس در اکثر کشتی‌ها نصب شده است. این سیستم، بدون ایجاد هشدار بر روی کشتی، تهدید امنیتی را به مقامات ساحلی اطلاع می‌دهد.
• اجرای سطوح امنیتی در کشتی:
   اجرای سطوح مختلف امنیتی بر عهده افسر امنیتی کشتی (SSO) است که موظف است دستورالعمل‌های صادره از سوی مقامات بندری یا دولتی محلی را در کشتی اجرا کند. در سطح امنیتی ۳، پاسخ‌دهی مداوم به مقام بندری الزامی است.
• افسر امنیتی کشتی (Ship Security Officer یا SSO):
   فردی که مسئولیت مستقیم اجرای الزامات امنیتی در کشتی را به‌عهده دارد و تمام خدمه کشتی در زمینه وظایف امنیتی با وی هماهنگ هستند. SSO مسئول اجرای تمرین‌های دوره‌ای مطابق با برنامه امنیتی کشتی است.

اجرای کد ISPS در تأسیسات بندری

تأسیسات بندری موظف هستند کلیه زیرساخت‌ها را در برابر تهدیدات احتمالی (چه از جانب دریا و چه از خشکی) محافظت کنند. همچنین نظارت بر کشتی‌هایی که وارد آب‌های ساحلی می‌شوند از منظر امنیتی الزامی است. بنادر تعیین‌کننده سطوح امنیتی اعمال‌شده بر کشتی‌هایی هستند که در محدوده قلمرو آنان پهلو گرفته‌اند. شرکت‌های بهره‌بردار از بنادر، مسئول تدوین برنامه امنیتی تأسیسات بندری (Port Facility Security Plan یا PFSP) هستند. ارزیابی امنیتی تأسیسات بندری نیز بخشی حیاتی از فرآیند تدوین یا به‌روزرسانی برنامه‌های امنیتی بندر تلقی می‌شود که توسط دولت یا نهاد مسئول کشتیرانی و توسعه بندری انجام می‌گیرد.
اجزای ISPS در بنادر شامل موارد زیر است:

• تجهیزات امنیتی:
   تجهیزات پایه‌ای مانند اسکنرها، فلزیاب‌ها و دوربین‌های نظارتی باید به‌صورت مستمر در تأسیسات بندری آماده به‌کار باشند تا از ورود افراد یا اشیای مشکوک جلوگیری شود.
• برنامه امنیتی تأسیسات بندری (Port Facility Security Plan یا PFSP):
   سندی شامل اقدامات و الزامات امنیتی متناسب با سطوح مختلف تهدید، شرح وظایف افراد مسئول و رویه‌های واکنش در صورت نقض امنیت است.
• افسر امنیتی تأسیسات بندری (Port Facility Security Officer یا PFSO):
   فردی که از سوی دولت منصوب می‌شود و مسئول اجرای برنامه امنیتی بندر (PFSP) و تعیین سطح امنیتی بندر و کشتی‌های پهلوگرفته در اسکله است. این افسر وظیفه دارد ارزیابی امنیتی بندر را نیز انجام دهد.
• اجرای سطوح امنیتی:
   سطح امنیتی بندر تحت مشاوره و هماهنگی با مراجع دولتی محلی تعیین و به کشتی‌ها اطلاع داده می‌شود تا هماهنگی لازم در اجرای اقدامات امنیتی فراهم گردد.

چالش‌های اجرای کد ISPS

همانند بسیاری از مقررات بین‌المللی، کد یا ISPS یا آی. اس. پی. اس در باربری دریایی نیز با چالش‌هایی در مرحله اجرا مواجه است. از جمله مهم‌ترین نگرانی‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش حجم وظایف روزمره:
   اجرای الزامات کد ISPS سبب افزایش وظایف دریانوردان می‌شود؛ از جمله نگهبانی‌های امنیتی، کنترل تردد، بازرسی بار و مراقبت‌های نظارتی که فشار کاری آن‌ها را مضاعف می‌سازد.
• کمبود آموزش‌های امنیتی:
   همه خدمه کشتی پیش از سوار شدن، آموزش‌های امنیتی ویژه دریافت نمی‌کنند. نبود آموزش کامل منجر به سردرگمی یا تأخیر در واکنش به تهدیدات احتمالی می‌شود.
• کند شدن فعالیت‌های بندری:
   با افزایش سطح امنیتی، به‌ویژه در سطح سوم، تمامی محموله‌ها تحت بازرسی کامل قرار می‌گیرند. این امر منجر به کندی فرآیند بارگیری و تخلیه و افزایش مدت توقف کشتی در بندر می‌شود. در برخی موارد، بنادر تا زمان کاهش سطح امنیتی، اجازهٔ عملیات بارگیری نمی‌دهند.
• صرف وقت برای اجرای سطوح امنیتی:
   اعمال سطوح امنیتی، نیازمند صرف وقت زیادی است و ممکن است موجب تأخیر در عملیات روزمره شود.

مزایای اجرای کد ISPS

برخلاف چالش‌های موجود، کد ISPS مزایای قابل‌توجهی برای ایمنی دریانوردی در باربری دریایی به همراه دارد:

• کاهش ریسک تهدیدات امنیتی:
   با نظارت ساختاریافته و اجرای رویه‌های امنیتی، احتمال وقوع حملات تروریستی، ورود افراد غیرمجاز یا حمل مواد خطرناک به حداقل می‌رسد.
• استانداردسازی فرآیندهای مستندسازی:
   فرآیندهای کنترلی و امنیتی به‌صورت مستند ثبت می‌شوند که موجب ایجاد نظم و یکپارچگی در اجرا می‌گردد.
• ایجاد محیطی ایمن برای دریانوردان و کارکنان بندری:
   محیطی ایمن‌تر، آرامش روانی بیشتری برای نیروهای شاغل در بنادر و کشتی‌ها فراهم می‌کند.
• کنترل بهتر تردد افراد و محموله‌ها:
   محدود سازی ورود و خروج‌ها سبب افزایش شفافیت و کاهش تخلفات احتمالی می‌شود.

نتیجه‌گیری

کد ISPS یا کد آی. اس. پی. اس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقررات بین‌المللی دریایی، با هدف ارتقاء امنیت کشتی‌ها و تأسیسات بندری در برابر تهدیدات تروریستی تدوین شده و از سال ۲۰۰۴ به اجرا درآمده است. این کد شامل تعیین سطوح امنیتی، تدوین برنامه‌های امنیتی برای کشتی و بندر و تعریف نقش‌ها و مسئولیت‌های افسران امنیتی می‌باشد. در حالی‌که اجرای آن باعث کاهش تهدیدات، افزایش ایمنی، استانداردسازی فرآیندها و ایجاد محیطی امن برای دریانوردان شده است، اما هم‌زمان چالش‌هایی همچون افزایش وظایف، محدودیت مرخصی‌ها، هزینه‌های بالا و کندی عملیات را نیز به همراه دارد. با وجود این، کد ISPS نقشی حیاتی در تقویت امنیت دریایی جهانی ایفا می‌کند.

خدمات باربری دریایی شرکت دیبا هوا دریا

شرکت دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در حمل‌ونقل بین‌المللی (حمل بار زمینی،فریت بار،حمل دریایی از چین،حمل بار هوایی از چین) و همکاری با شرکت حمل و نقل بین المللی هوایی افتخار دارد که با ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب با نیازهای مشتریان، خدمات خود را با صداقت و شفافیت عرضه کند. ما به دقت شرایط هر پروژه را بررسی کرده و با تحلیل عمیق صنعت و نیازهای شما، بهترین راه‌حل‌ها را ارائه می‌دهیم. لطفاً در نظر داشته باشید که ارائه این خدمات ممکن است بسته به عواملی همچون وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار، و سایر متغیرها متفاوت باشد بنابراین، با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره، خوشحال می‌شویم با شما در ارتباط باشیم تا شرایط دقیق را بررسی کرده و راهکارهای مناسب را بر اساس نیازهای شما پیشنهاد دهیم.