کنوانسیون بین المللی دریایی و انواع آنها

کنوانسیون بین المللی دریایی یکی از مهم ترین ابزارهای سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) برای ایجاد نظم، ایمنی و حفاظت از محیط زیست در عرصه حمل‌ونقل دریایی جهانی است. در دنیایی که حمل ونقل جهانی به صورت پیوسته در حال رشد و تحول است، آشنایی با کنوانسیون بین المللی دریایی برای شرکت های بزرگ حمل و نقل دریایی حیاتی است. با توجه به افزایش تجارت بین المللی، مخصوصاً در مسیر هایی مانند حمل دریایی، شرکت های حمل و نقل بین المللی باید خود را با قوانین به روز و انواع کنوانسیون های دریایی مختلف تطبیق دهند تا بتوانند مجوزهای لازم را دریافت کنند، از خطرات حقوقی دور بمانند و خدماتی امن، پایدار و مطابق با استانداردهای جهانی ارائه دهند. در این مقاله به بررسی دقیق انواع کنوانسیون دریایی، مهمترین نمونه آن ها و تأثیرات گسترده ای که بر صنعت حمل و نقل دارند، خواهیم پرداخت. اگر در صنعت حمل ونقل فعالیت دارید یا قصد همکاری با شرکت های حمل ونقل بین المللی را دارید، این مقاله برای شما ضروری است.

کنوانسیون دریایی چیست؟

کنوانسیون بین المللی دریایی مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌ها و قوانین است که با هدف تنظیم استانداردهای جهانی برای ایمنی دریانوردی، حفاظت از محیط زیست دریایی، تسهیل حمل‌ونقل و تضمین صلاحیت دریانوردان ایجاد شده‌اند. این کنوانسیون‌ها توسط سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) که یک نهاد تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد است، طراحی، تصویب و نظارت می‌شوند.
هدف از کنوانسیون بین المللی دریایی، همسان‌سازی مقررات حمل‌ونقل دریایی در سطح جهانی است تا همه کشورها، کشتی‌ها و شرکت‌های فعال در این حوزه تحت چهارچوبی واحد فعالیت کنند. برای مثال، کنوانسیون دریایی SOLAS بر ایمنی جان انسان‌ها در دریا تمرکز دارد، در حالی که MARPOL به جلوگیری از آلودگی دریا توسط کشتی‌ها می‌پردازد.
این قوانین نه تنها برای شرکت‌های حمل و نقل دریایی اهمیت دارند، بلکه شرکت‌های حمل بار هوایی، فریت بار، شرکت‌های کارگو و حتی شرکت‌های فعال در حمل بار زمینی یا حمل ریلی نیز باید با تبعات و نیازهای قانونی کنوانسیون دریایی آشنا باشند، اگر بخشی از زنجیره تأمین آن‌ها از طریق دریا انجام می‌شود. در واقع، کنوانسیون‌ها برای هماهنگ‌سازی مقررات در سطح بین‌المللی و تضمین همکاری بین دولت‌ها طراحی شده‌اند. پایبندی به آن‌ها، شرط لازم برای کسب مجوزهای بین‌المللی و مشارکت در تجارت جهانی است.

انواع کنوانسیون دریایی

کنوانسیون بین المللی دریایی را می‌توان بر اساس اهداف و زمینه‌های عملکردی‌شان به چند دسته اصلی تقسیم کرد. هر دسته شامل توافق‌ نامه‌هایی است که بر حوزه‌ای خاص؛ از جمله ایمنی دریانوردی گرفته تا آموزش دریانوردان و حفاظت از محیط زیست تمرکز دارند.

انواع کنوانسیون دریایی بر اساس نوع هدف کنوانسیون بین المللی دریایی

• کنوانسیون‌های ایمنی (Safety Conventions):
  • تمرکز بر نجات جان انسان‌ها، تجهیزات ایمنی کشتی‌ها و استانداردهای ساخت کشتی.
  • مثال: SOLAS (ایمنی جان در دریا)
• کنوانسیون‌های زیست‌محیطی (Environmental Conventions):
  • پیشگیری از آلودگی‌های نفتی، شیمیایی و زباله‌ای از کشتی‌ها به دریا.
  • مثال: MARPOL، BWM، AFS
• کنوانسیون‌های صلاحیت و آموزش (Training & Certification Conventions):
  • ایجاد استانداردهای آموزشی، گواهینامه‌های حرفه‌ای و توانمندسازی کارکنان کشتی‌ها.
  • مثال: STCW و STCW-F
• کنوانسیون‌های تسهیل تجارت دریایی (Facilitation & Legal Frameworks):
  • کاهش پیچیدگی‌های اداری، استاندارد سازی مدارک و تسهیل ورود کشتی‌ها به بنادر.
  • مثال: FAL، CSC، COLREG

مهم‌ترین کنوانسیون بین المللی دریایی

در میان صدها توافق‌نامه و سند دریایی، برخی از کنوانسیون‌ها نقش حیاتی‌تری در تعیین استانداردهای جهانی دارند. این کنوانسیون‌ها نه تنها پایه و اساس قوانین شرکت حمل و نقل دریایی را شکل می‌دهند، بلکه مستقیماً بر تصمیمات شرکت‌های کارگو، فریت بار و حتی شرکت حمل و نقل بین‌المللی هوایی در زمینه حمل‌ونقل ترکیبی نیز اثر می‌گذارند. در ادامه، به معرفی برخی از کلیدی‌ترین کنوانسیون بین المللی دریایی می‌پردازیم.

SOLAS – کنوانسیون ایمنی جان در دریا

SOLAS (Safety of Life at Sea) مهم‌ترین و پرکاربردترین کنوانسیون دریایی است که هدف آن تضمین ایمنی کشتی‌ها، خدمه و مسافران در دریا است. این کنوانسیون برای نخستین‌بار پس از غرق شدن کشتی تایتانیک در سال ۱۹۱۴ تدوین شد و در حال حاضر نسخه سال ۱۹۷۴ آن با اصلاحیه‌های متعدد در حال اجرا است. این کنوانسیون دریایی الزاماتی برای ساخت کشتی، تجهیزات ایمنی، سامانه‌های هشداردهنده و حتی مدیریت بحران فراهم می‌آورد. شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی که در مسیرهایی مانند حمل دریایی فعالیت دارند، باید الزامات SOLAS را به دقت رعایت کنند تا از توقیف کشتی یا جریمه در بنادر جلوگیری کنند.

MARPOL – جلوگیری از آلودگی دریا

MARPOL (International Convention for the Prevention of Pollution from Ships) این کنوانسیون که در اوایل دهه ۱۹۷۰ به تصویب رسید، از نخستین معاهدات بین‌المللی برای حفاظت از محیط‌زیست دریایی در برابر فعالیت‌های انسانی بود و ممنوعیت یا محدودیت‌های جدی بر تخلیه مواد خطرناک در دریا وضع کرد. بعدها پروتکل ۱۹۹۶ به‌عنوان نسخه تکمیلی و جایگزین تدوین شد که رویکردی سخت‌گیرانه‌تر داشت و اصل را بر ممنوعیت هرگونه تخلیه قرار داد، مگر برای فهرست محدودی از مواد که نیازمند مجوز هستند. این پروتکل علاوه بر تأکید بر رویکرد احتیاطی و اصل «پرداخت هزینه توسط آلاینده»، موضوعاتی مانند مدیریت انتشار دی‌اکسیدکربن، ذخیره‌سازی زیر بستر دریا و فناوری‌های نوین مهندسی اقلیم دریایی را نیز در بر می‌گیرد. رعایت MARPOL برای همه انواع حمل‌ونقل دریایی اجباری است و در عملیات شرکت‌هایی که با فریت بار یا شرکت کارگو کار می‌کنند، نقش مستقیم دارد.

STCW  صلاحیت و آموزش دریانوردان

STCW (Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers) استانداردهای بین‌المللی برای آموزش، صدور گواهینامه و نگهبانی دریانوردان را مشخص می‌کند. بر اساس این کنوانسیون دریایی، پرسنل کشتی‌ها باید آموزش‌های لازم را گذرانده و گواهی‌های معتبر دریافت کرده باشند. برای شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، به‌ویژه آن‌هایی که فعالیتشان در چند کشور جریان دارد و بخشی از فرآیندهایی مانند تولید، جابه‌جایی یا فروش در نقاط مختلف دنیا انجام می‌شود، آشنایی با الزامات STCW اهمیت زیادی دارد. رعایت این الزامات مانع از بروز تأخیر در عملیات و جلوگیری از محدودیت یا ممنوعیت فعالیت در بنادر خارجی می‌شود.

FAL  تسهیل ترافیک دریایی بین‌المللی

FAL (Convention on Facilitation of International Maritime Traffic) با هدف کاهش پیچیدگی‌های اداری در ورود و خروج کشتی‌ها به بنادر ایجاد شده است. این کنوانسیون های IMO مدارک استاندارد برای ترخیص کالا، خدمه و کشتی‌ها را تعیین کرده و زمان‌بندی‌ها را تسهیل می‌کند. برای شرکت حمل و نقل بین المللی زمینی و حمل ریلی که کالاهایشان به صورت ترانزیت دریایی ادامه می‌یابد، رعایت فرآیندهای FAL باعث تسریع در انجام عملیات و کاهش زمان توقف می‌شود.

کنوانسیون بین‌المللی اندازه‌گیری ظرفیت کشتی‌ها (TONNAGE MEASUREMENT)

کنوانسیون دریایی اندازه‌گیری ظرفیت کشتی‌ها که در اواخر دهه ۱۹۶۰ تصویب و چند سال بعد لازم‌الاجرا شد، نخستین نظام جهانی یکپارچه برای سنجش ظرفیت کشتی‌ها به شمار می‌رود. این کنوانسیون مفاهیم تناژ ناخالص و تناژ خالص را به‌صورت جداگانه تعریف کرد و جایگزین شیوه‌های پراکنده و سنتی گردید. بر اساس آن، تناژ ناخالص مبنای مقررات ایمنی، تعداد خدمه و هزینه‌های ثبت کشتی است و هر دو شاخص برای محاسبه عوارض بندری مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین تعیین شد که تناژ خالص همواره باید متناسب با تناژ ناخالص در نظر گرفته شود.

کنوانسیون بین‌المللی جست‌وجو و نجات دریایی (SAR)

کنوانسیون دریایی جست‌وجو و نجات دریایی در اواخر دهه ۱۹۷۰ به تصویب رسید و چند سال بعد اجرایی شد. هدف اصلی آن ایجاد سازوکاری هماهنگ برای نجات افراد در معرض خطر در دریا و تقویت همکاری میان کشورها بود. این کنوانسیون دریایی دولت‌ها را موظف کرد مراکز هماهنگی نجات ایجاد کنند، مناطق جست‌وجو و نجات را مشخص سازند، نیروهای متخصص تربیت نمایند و زیرساخت‌های ارتباطی لازم را فراهم آورند. اصلاحات بعدی نیز با شفاف‌تر کردن مسئولیت‌ها و تقویت هماهنگی میان عملیات دریایی و هوایی، بر افزایش حمایت از افراد گرفتار و انتقال آنان به مکان‌های امن تأکید داشت.

کنوانسیون بین‌المللی مسئولیت مدنی خسارت‌های ناشی از آلودگی نفتی (CLC)

کنوانسیون دریایی مسئولیت مدنی در سال ۱۹۶۹ برای تضمین جبران خسارت افراد و کشورهایی که از آلودگی نفتی ناشی از حوادث دریایی متضرر می‌شوند تصویب و از ۱۹۷۵ لازم‌الاجرا شد. این معاهده مالک کشتی را مسئول مستقیم خسارات ناشی از نشت یا تخلیه نفت دانست و کشتی‌های مشمول را ملزم به داشتن بیمه یا تضمین مالی به میزان مسئولیت مقرر کرد. بر اساس این پروتکل، در صورت اثبات قصور عمدی یا خطای آگاهانه مالک، محدودیت مسئولیت لغو می‌شود. اصلاحات سال ۲۰۰۰ نیز سقف غرامت را تا ۵۰ درصد نسبت به پروتکل ۱۹۹۲ افزایش داد.

برخی از کنوانسیون بین المللی دریایی

• COLREG (قوانین جلوگیری از برخورد در دریا): دستورالعمل‌های روشن برای اجتناب از برخورد کشتی‌ها.
• CSC (ایمنی کانتینرها): استانداردهایی برای طراحی، آزمایش و تأیید کانتینرهای حمل‌ونقل.
• AFS و BWM: درباره سیستم‌های ضد رسوب و مدیریت آب توازن کشتی‌ها.

قوانین دریایی بین‌المللی و تأثیر آن بر حمل‌ونقل

قوانین دریایی بین المللی، چارچوب حقوقی منسجمی برای انجام حمل‌ و نقل دریایی ایمن، مسئولانه و پایدار فراهم می‌کنند. این قوانین که بیشتر در قالب کنوانسیون دریایی توسط IMO تصویب می‌شوند، نه تنها کشتی‌ها و خدمه آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بلکه به طور مستقیم روی عملکرد سایر اجزای زنجیره تأمین نیز اثر گذار هستند.

رابطه با شرکت حمل و نقل دریایی

شرکت‌های حمل و نقل دریایی باید ناوگان خود را با الزامات کنوانسیون دریایی مانند SOLAS ،MARPOL و CSC تطبیق دهند. اگر کشتی‌های آن‌ها نتوانند استانداردهای ایمنی یا زیست‌محیطی را رعایت کنند، ممکن است در بنادر کشورهای دیگر توقیف شده یا از ورود آن‌ها ممانعت شود. رعایت قوانین بین‌المللی شرط اصلی برای:

• دریافت گواهینامه‌های معتبر از سوی کشورها
• بهره‌مندی از پوشش بیمه دریایی
• فعالیت در مسیرهای مهم تجاری مانند حمل دریایی کالا

تأثیر بر فرآیند فریت بار و شرکت کارگو

شرکت‌های کارگو و ارائه‌دهندگان خدمات فریت بار باید اطمینان حاصل کنند که کالاهایی که حمل می‌کنند، با الزامات کنوانسیون دریایی زیست‌ محیطی، ایمنی و مستند سازی هماهنگ هستند. برای مثال:

• حمل مواد خطرناک نیاز به رعایت مقررات MARPOL و SOLAS دارد.
• بسته‌بندی کالا باید با استانداردهای CSC (ایمنی کانتینر) مطابقت داشته باشد.
• عدم رعایت این قوانین می‌تواند منجر به تأخیر، جریمه و حتی مصادره بار در گمرک شود.

الزام شرکت حمل بار زمینی به تطابق با بندرهای دریایی

حتی شرکت‌هایی که در حوزه حمل بار زمینی یا حمل ریلی فعالیت دارند، در صورتی که مقصد یا مبدا آن‌ها بنادر بین‌ المللی باشد، باید عملیات خود را مطابق با الزامات کنوانسیون های IMOتنظیم کنند. برای مثال:

• ساعات ورود و خروج به بنادر باید با سیستم‌های امنیتی SOLAS هماهنگ باشد.
• مدارک حمل‌ونقل باید با قالب‌های استاندارد شده توسط کنوانسیون FAL تهیه شوند.

اهمیت رعایت کنوانسیون‌ها برای شرکت‌های حمل و نقل بین‌المللی

در دنیای امروز که رقابت در صنعت لجستیک به‌ طور فزاینده‌ای افزایش یافته، رعایت دقیق کنوانسیون دریایی برای شرکت‌های حمل‌ و نقل یک الزام قانونی و حرفه‌ای است. این مسئله نه‌تنها برای شرکت‌های حمل و نقل دریایی بلکه برای فعالان حوزه‌های خدمات بار هوایی، شرکت کارگو و حتی حمل بار زمینی نیز اهمیت دارد.

نقش در دریافت مجوز و گواهینامه‌ها

شرکت حمل نقل بین المللی، برای فعالیت در مسیرهای دریایی یا اتصال به بنادر بزرگ، نیازمند دریافت مجوزها و گواهینامه‌هایی هستند که بر اساس الزامات کنوانسیون دریایی صادر می‌شوند. برای نمونه:

• شرکت‌های حمل دریایی باید گواهی تطابق با SOLAS و MARPOL را دریافت کنند تا بتوانند به بنادر کشورهای مختلف دسترسی داشته باشند.
• رعایت کنوانسیون STCW برای داشتن خدمه آموزش‌ دیده، شرط اعزام کشتی در مسیرهای بین‌ المللی است.
• حتی شرکت حمل و نقل بین المللی هوایی در موارد حمل‌ و نقل ترکیبی (air-sea freight) باید با مقررات بسته‌ بندی و تخلیه دریایی که در کنوانسیون CSC آمده، هماهنگ باشد.

مثال‌هایی از جریمه‌ها و تحریم‌ها

عدم رعایت کنوانسیون دریایی می‌تواند پیامدهای جدی برای شرکت‌ها داشته باشد. برخی از رایج‌ترین مجازات‌ها عبارتند از:

• توقیف کشتی‌ها در بنادر به دلیل نداشتن تجهیزات ایمنی مطابق SOLAS
• جریمه‌های مالی سنگین بابت آلودگی دریا طبق MARPOL
• تحریم فعالیت در بنادر کشورهای خاص برای شرکت‌هایی که از قوانین STCW یا FAL تخطی کنند.
• ممنوعیت بارگیری یا تخلیه در اسکله‌های رسمی برای شرکت‌هایی که کانتینرهای آن‌ها استانداردهای CSC را رعایت نکنند.

نتیجه‌گیری

در عصر جدید حمل و نقل بین المللی، دانستن و رعایت قوانین دریایی بین المللی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای بقا و موفقیت در صنعت حمل‌ونقل است. این قوانین نه‌ تنها نظم و امنیت را در آب‌های بین‌المللی برقرار می‌کنند، بلکه به برای حمل و نقل کانتینری، شرکت‌های حمل و نقل دریایی، شرکت‌های حمل بار هوایی، شرکت‌های کارگو این امکان را می‌دهند که در یک فضای رقابتی منصفانه و استاندارد فعالیت کنند. از طریق آشنایی با کنوانسیون هایIMO نظیر SOLAS، MARPOL، STCW و FAL، شرکت‌ها می‌توانند عملیات خود را با الزامات بین‌المللی تطبیق دهند، خطر جریمه‌ها و تحریم‌ها را کاهش دهند و در عین حال اعتبار خود را نزد مشتریان جهانی ارتقا دهند. این انطباق قانونی به‌خصوص در مسیرهای پرتردد مانند حمل دریایی، اهمیت دوچندانی دارد.

خدمات حمل و نقل کانتینری شرکت دیبا هوا دریا

شرکت نمایندگی کشتیرانی و خدمات بار هوایی دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در حمل‌ونقل هوایی، دریایی و زمینی، افتخار دارد که به ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب برای هر پروژه بر اساس نیازهای خاص مشتریان می‌پردازد. ما با تحلیل دقیق شرایط عملیاتی و محیطی، تلاش می‌کنیم تا بهترین خدمات را در زمینه‌های مختلف حمل‌ونقل ارائه دهیم. در زمینه حمل دریایی از چین و حمل بار هوایی از چین نیز، تیم ما آماده است تا با توجه به شرایط و نیازهای شما، بهترین راهکارها را پیشنهاد دهد و خدماتی منطبق با استانداردهای بالا فراهم کند. شایان ذکر است که ارائه این خدمات می‌تواند با توجه به وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار و سایر متغیرها متفاوت باشد. با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز از شما دعوت می‌کنیم تا برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید. ما آماده‌ایم تا شرایط دقیق شما را ارزیابی کرده و راهکارهای مناسبی را با هدف دستیابی به بهترین نتایج برای شما ارائه دهیم.