نقش قوانین بین‌المللی در حمل و نقل دریایی

قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی نقشی اساسی در نظم‌بخشی به تجارت جهانی و جابه‌جایی ایمن و کارآمد کالاها ایفا می‌کنند. قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی با تعیین چارچوب‌های حقوقی مشترک، نه‌تنها مسئولیت‌ها و تعهدات نمایندگی کشتیرانی و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی را شفاف می‌سازند، بلکه به‌طور مستقیم بر ایمنی، هزینه‌ها، زمان‌بندی و مدیریت ریسک در مسیرهای پیچیده دریایی اثر می‌گذارند. در غیاب چنین مقرراتی، حمل دریایی کالا با هرج‌ومرج، افزایش خسارت و کاهش اعتماد مواجه می‌شد. در مجموع، قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی با کاهش ریسک‌های مالی و حقوقی، افزایش شفافیت همکاری‌ها و ایجاد اعتماد پایدار میان صاحبان کالا و مجریان حمل، به یکی از ارکان غیرقابل‌چشم‌پوشی برای فعالان حرفه‌ای حوزه حمل‌ونقل تبدیل شده‌اند.

چه سازمانی مسئول تدوین قوانین حمل و نقل دریایی است؟

حمل و نقل دریایی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین ستون‌های تجارت جهانی نیازمند قوانینی جامع و یکپارچه است که توسط سازمان‌های بین‌المللی طراحی و اجرا می‌شوند. این قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی با هدف تضمین امنیت، کارایی، و پایداری محیط زیست دریایی تدوین شده‌اند. اما مسئولیت تدوین قوانین حمل و نقل دریایی و نظارت بر اجرای آنها بر عهده کدام نهادها است؟

کنوانسیون‌های IMO

سازمان بین‌المللی دریانوردی (International Maritime Organization) مهم‌ترین و اثرگذارترین نهاد جهانی در حوزه تدوین و اجرای قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی است که تحت نظارت سازمان ملل متحد فعالیت می‌کند و نقش محوری در تنظیم تجارت دریایی بین‌المللی دارد. این سازمان با هدف ایجاد استانداردهای مشترک، مجموعه‌ای از کنوانسیون‌های الزام‌آور را برای ارتقای ایمنی دریانوردی، کاهش آلودگی محیط زیست دریایی و پیشگیری از سوانح و خسارات انسانی و اقتصادی تدوین کرده است. کنوانسیون‌هایی نظیر ایمنی جان اشخاص در دریا، جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها و استانداردهای آموزش و صلاحیت خدمه کشتی‌ها، نمونه‌هایی از اقدامات کلیدی این نهاد هستند که چارچوبی منسجم برای فعالیت کشورها و فعالان صنعت حمل‌ونقل دریایی و شرکت حمل و نقل بین المللی فراهم می‌سازند. اجرای مؤثر این مقررات، به‌ویژه برای کشورهایی با موقعیت راهبردی در تجارت جهانی، نقش مهمی در افزایش بهره‌وری، ایمنی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های دریایی ایفا می‌کند.

دیگر سازمان‌های تأثیرگذار

• کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD): این سازمان نقش مهمی در نظارت بر سیاست‌های تجاری و حمل و نقل (قوانین دریایی بین المللی) دارد.
• اتحادیه بین‌المللی کشتیرانی (ICS): که بیشتر به نمایندگی از مالکان کشتی‌ها عمل کرده و در فرآیند مشاوره به IMO مشارکت دارد.
• سازمان جهانی گمرک (WCO): که مقررات مرتبط با حمل بار و گمرک را طراحی و هماهنگ می‌کند.

بیشتر بخوانید: خدمات بار هوایی

مهم‌ترین قوانین حمل و نقل بین‌المللی دریایی

قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی به‌منظور ایجاد نظم و امنیت در تجارت جهانی و حفاظت از محیط زیست دریایی تدوین شده‌اند. این قوانین که تحت نظر سازمان‌های بین‌المللی ایجاد می‌شوند، شامل استانداردهایی برای ایمنی کشتی‌ها، نحوه جابه‌جایی محموله‌ها و کنترل آلودگی دریا هستند. در این بخش به مهم‌ترین قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی و مقررات آن می‌پردازیم.

کنوانسیون SOLAS (Safety of Life at Sea)

کنوانسیون بین‌المللی ایمنی جان اشخاص در دریا (SOLAS) مهم‌ترین چارچوب حقوقی جهانی برای تضمین ایمنی کشتی‌های تجاری و حفاظت از جان دریانوردان و مسافران است که تحت نظارت سازمان بین‌المللی دریانوردی اجرا می‌شود. این کنوانسیون با تعیین حداقل استانداردهای الزام‌آور در زمینه طراحی، ساخت، تجهیز و بهره‌برداری از کشتی‌ها، تمامی دولت‌های عضو را ملزم می‌کند بر انطباق کشتی‌های خود نظارت داشته باشند. SOLAS که ریشه در تجربه‌های تلخ حوادث بزرگ حمل بار دریایی دارد، با به‌روزرسانی‌های مستمر، طیف گسترده‌ای از موضوعات ایمنی از جمله پایداری سازه‌ای، ایمنی در برابر آتش، تجهیزات نجات، ارتباطات و ایمنی ناوبری را پوشش می‌دهد و با تکیه بر کدهای فنی مکمل، به استاندارد سازی عملیات ایمنی در سطح بین‌المللی کمک می‌کند.

کنوانسیون MARPOL (کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی محیط زیست دریایی ناشی از کشتی‌ها)

کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها (MARPOL) که از قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی است مهم‌ترین چارچوب حقوقی جهانی برای حفاظت از محیط زیست دریایی است که با هدف پیشگیری و کاهش آلودگی دریاها، چه ناشی از سوانح و چه حاصل عملیات عادی کشتی‌ها، تحت نظارت سازمان بین‌المللی دریانوردی تدوین و به‌طور مستمر به‌روزرسانی شده است. این کنوانسیون با تعیین استانداردها برای طراحی و بهره‌برداری کشتی‌ها، حمل کالا و مدیریت پسماندها، تمامی کشتی‌های دولت‌های عضو را ملزم به رعایت مقررات می‌کند. MARPOL مجموعه‌ای از پیوست‌های فنی را در بر می‌گیرد که انواع مختلف آلودگی، از نفت و مواد شیمیایی گرفته تا فاضلاب، زباله و آلودگی هوا را پوشش می‌دهند و با وضع محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تر در سال‌های اخیر، به‌ویژه در حوزه سوخت و انتشار آلاینده‌ها، نقش مهمی در کاهش اثرات زیست‌محیطی صنعت کشتیرانی ایفا کرده است.

کنوانسیون STCW (Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers)

کنوانسیون بین‌المللی استانداردهای آموزش، صدور گواهینامه و نگهبانی دریانوردان (STCW) با هدف ایجاد چارچوبی یکنواخت برای آموزش، صلاحیت حرفه‌ای و نظام نگهبانی دریانوردان تدوین شد تا ناهماهنگی‌های ناشی از استانداردهای متفاوت ملی در صنعت جهانی کشتیرانی برطرف شود. این کنوانسیون دولت‌های عضو را ملزم می‌کند حداقل استانداردهای مشترک را رعایت کرده یا از آن فراتر روند و از این طریق ایمنی دریانوردی، کاهش خطاهای انسانی و کیفیت عملیات کشتی‌ها را ارتقا دهد. بازنگری‌های اساسی انجام‌شده، به‌ویژه معرفی کد STCW با بخش الزام‌آور و بخش توصیه‌ای، اجرای مقررات و نظارت بر آن‌ها را شفاف‌تر و کارآمدتر کرده است. همچنین با تقویت نقش نظارتی سازمان بین‌المللی دریانوردی و اصلاحات بعدی، الزامات قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی با تحولات فنی و عملیاتی روز همگام شده و موضوعاتی مانند سلامت و آمادگی دریانوردان، فناوری‌های نوین، امنیت دریایی، رهبری و آگاهی زیست‌محیطی را در برگرفته است.

بیشتر بخوانید: شرکت حمل و نقل بین المللی زمینی

قانون حمل کالاهای خطرناک در دریا (IMDG Code)

قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی با هدف مدیریت ایمن جابه‌جایی مواد خطرناک و شیمیایی تدوین شده‌اند و بر ضرورت کنترل دقیق ریسک‌های ناشی از حمل (حمل ترکیبی و یا دریایی) این نوع محموله‌ها تأکید دارند. بر اساس این قواعد، تمامی مواد خطرناک باید به‌صورت استاندارد بسته‌بندی و به‌درستی برچسب‌گذاری شوند تا ماهیت و میزان خطر آن‌ها به‌روشنی مشخص باشد. همچنین مسیرهای ایمن و کنترل‌شده برای حمل این مواد تعیین می‌شود تا احتمال بروز حوادث، آسیب به انسان‌ها و آلودگی محیط زیست به حداقل برسد و فرآیند حمل‌ونقل با بالاترین سطح ایمنی (طبق قوانین حمل و نقل دریایی) انجام شود.

کنوانسیون CLC (Civil Liability Convention)

کنوانسیون بین‌المللی مسئولیت مدنی برای خسارات ناشی از آلودگی نفتی (CLC) با هدف تضمین جبران منصفانه خسارات زیست‌محیطی و اقتصادی ناشی از نشت نفت از کشتی‌ها تدوین شده است. بر اساس این قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی، مسئولیت آلودگی نفتی به‌طور مستقیم و در اصل به‌صورت مسئولیت مطلق بر عهده مالک کشتی قرار دارد، مگر آن‌که شرایط استثنایی پیش‌بینی‌شده اثبات شود؛ با این حال، در صورت احراز تقصیر عمدی یا رفتار بی‌مبالات مالک، امکان محدود کردن مسئولیت از بین می‌رود. CLC مالکان کشتی‌های مشمول را ملزم می‌کند پوشش بیمه‌ای یا تضمین مالی کافی برای جبران خسارات احتمالی در اختیار داشته باشند. در مجموع، این قوانین دریایی بین المللی با شفاف‌سازی مسئولیت‌های حقوقی و کاهش اختلافات، چارچوبی قابل پیش‌بینی و مبتنی بر مسئولیت‌پذیری برای حمل‌ونقل دریایی نفت ایجاد کرده است.

کنوانسیون ISPS (International Ship and Port Facility Security Code)

کنوانسیون ISPS یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین اجزای قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی است که با هدف ارتقای امنیت کشتی‌ها و تأسیسات بندری و در پاسخ به تهدیدهایی مانند تروریسم، قاچاق و دستکاری غیرقانونی محموله‌ها تدوین شده است. این کد امنیتی با الزام کشتی‌ها، بنادر و نمایندگی‌های کشتیرانی به تدوین برنامه امنیتی، ارزیابی ریسک و تعیین مسئول مشخص، نظمی ساختاریافته بر کل فرآیند حمل دریایی کالا حاکم می‌کند. اجرای ISPS از نگاه شرکت حمل و نقل بین‌المللی، با کاهش مداخلات غیر مجاز، جلوگیری از تأخیرهای امنیتی و افزایش اعتماد بنادر، مستقیماً بر کیفیت تصمیم‌گیری‌های لجستیکی به‌ویژه در پروژه‌های حمل و نقل کانتینری و حمل ترکیبی اثر می‌گذارد.

بیشتر بخوانید: حمل بار هوایی

قوانین حمل و نقل دریایی در ایران

قوانین حمل و نقل دریایی در ایران به‌واسطه موقعیت و دسترسی پایدار به آب‌های آزاد از طریق خلیج فارس و دریای عمان، نقشی کلیدی در تجارت خارجی و تبادلات بین‌المللی ایفا می‌کند. برای مدیریت مؤثر این ظرفیت و هم‌راستاسازی آن با استانداردهای جهانی، مجموعه‌ای از قوانین حمل و نقل دریایی در سطح ملی تدوین شده است که در بخش قابل‌توجهی با قواعد بین‌المللی هماهنگ هستند. این چارچوب حقوقی با تمرکز بر ارتقای بهره‌وری بنادر، تضمین امنیت کشتی‌ها و محموله‌ها و پیشگیری از تخلفات و ریسک‌های تجاری، به‌طور مستقیم بر کیفیت و پایداری تجارت دریایی ایران اثر می‌گذارد و زمینه فعالیت منظم و قابل اعتماد در این حوزه را فراهم می‌سازد. پایبندی به قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی موجب کاهش هزینه‌های مازاد ناشی از جرایم و محدودیت‌های بین‌المللی می‌شود و در عین حال با ایجاد نظم و شفافیت در عملیات، بهره‌وری فرآیندهای فریت بار و باربری دریایی را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.

چالش‌های اجرای کنوانسیون‌های دریایی

اجرای کنوانسیون‌های دریایی بین‌المللی (قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی) با وجود اهمیت حیاتی آن‌ها، همواره با چالش‌هایی همراه است که عمدتاً از تفاوت‌های حقوقی، فنی و اجرایی میان کشورها ناشی می‌شود. ناهماهنگی در قوانین داخلی دولت‌ها، محدودیت‌های زیرساختی و فنی برخی بنادر و ناوگان‌ها، هزینه‌های بالای انطباق با استانداردهای بین‌المللی و تفاوت سطح نظارت دولت‌ها از جمله موانع اصلی اجرای یکنواخت این کنوانسیون‌ها به شمار می‌روند. با این حال، غلبه بر این چالش‌ها از طریق همکاری بین‌المللی، تقویت نظام‌های نظارتی و سرمایه‌گذاری در آموزش و زیرساخت، شرط اساسی برای تحقق اهداف ایمنی، امنیت و حفاظت از محیط زیست دریایی است.

بیشتر بخوانید: حمل ریلی

نتیجه‌گیری

حمل و نقل دریایی بین المللی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی، برای عملکردی ایمن، پایدار و قابل‌اعتماد نیازمند چارچوبی منسجم از مقررات مشترک است و قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کنند؛ قوانین دریایی بین المللی که با پوشش ابعاد مختلفی مانند ایمنی، حفاظت از محیط زیست، نیروی انسانی، مسئولیت حقوقی و امنیت، ستون فقرات نظم و اعتماد در زنجیره لجستیک جهانی را شکل داده‌اند و بدون آن‌ها، حمل دریایی کالا به فعالیتی پرریسک، پرهزینه و غیرقابل پیش‌بینی تبدیل می‌شد. کنوانسیون‌هایی نظیر SOLAS، MARPOL، STCW، CLC و ISPS هرکدام بخشی از این نظام یکپارچه را تکمیل کرده و از حفظ جان انسان‌ها و کاهش آلودگی گرفته تا شفاف‌سازی مسئولیت‌ها و تضمین امنیت، زمینه همکاری مؤثر میان شرکت کشتیرانی، شرکت حمل و نقل بین‌المللی و شرکت کارگو را فراهم ساخته‌اند. برای فعالان حرفه‌ای این حوزه، آشنایی عمیق با قوانین بین المللی حمل و نقل دریایی یک ضرورت راهبردی است؛ ضرورتی که به آن‌ها کمک می‌کند مسیرهای حمل ترکیبی را هوشمندانه‌تر طراحی کنند، هزینه حمل کانتینر را واقع‌بینانه تحلیل نمایند و در فرآیند استعلام قیمت حمل دریایی تصمیمات دقیق‌تری بگیرند.

خدمات حمل و نقل بین المللی شرکت دیبا هوا دریا

شرکت دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در حمل‌ونقل هوایی، دریایی و حمل بار زمینی، افتخار دارد که به ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب برای هر پروژه بر اساس نیازهای خاص مشتریان می‌پردازد. ما با تحلیل دقیق شرایط عملیاتی و محیطی، تلاش می‌کنیم تا بهترین خدمات را در زمینه‌های مختلف حمل‌ونقل ارائه دهیم. در زمینه حمل دریایی از چین نیز، تیم ما آماده است تا با توجه به شرایط و نیازهای شما، بهترین راهکارها را پیشنهاد دهد و خدماتی منطبق با استانداردهای بالا فراهم کند. شایان ذکر است که ارائه این خدمات می‌تواند با توجه به وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار و سایر متغیرها متفاوت باشد. با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز از شما دعوت می‌کنیم تا برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید. ما آماده‌ایم تا شرایط دقیق شما را ارزیابی کرده و راهکارهای مناسبی را با هدف دستیابی به بهترین نتایج برای شما ارائه دهیم.