استانداردهای بین‌المللی در حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک

حمل و نقل هوایی محمولات خطرناک یکی از حساس ترین و پیچیده ترین بخش های زنجیره تأمین جهانی محسوب می شود. رعایت استانداردهای مربوط به خدمات بار هوایی در این حوزه، به ویژه هنگام جابه جایی اقلامی مانند مواد شیمیایی، مواد قابل اشتعال، مواد سمی یا رادیواکتیو، اهمیت حیاتی دارد. هرگونه سهل انگاری در بسته بندی، طبقه بندی یا مدیریت این مواد می تواند مخاطرات گسترده ای برای ایمنی پرواز، سلامت عمومی و زیرساخت های حمل ونقل ایجاد کند. به همین دلیل، سازمان های بین المللی همچون انجمن بین المللی حمل ونقل هوایی (IATA) مجموعه ای از مقررات سختگیرانه و دقیق را تدوین کرده اند تا حمل این نوع محمولات با کمترین ریسک و بیشترین سطح ایمنی انجام شود. این مقررات نه تنها در حمل و نقل هوایی محمولات خطرناک، بلکه در هماهنگی با سایر شیوه های جابه جایی از جمله حمل دریایی کالا و حتی عملیات مکملی مانند حمل بار زمینی نقش مهمی ایفا می کنند؛ زیرا بسیاری از محمولات خطرناک برای رسیدن به فرودگاه یا بندر نیازمند ترکیب چند روش حمل هستند. در این مقاله تلاش می کنیم استانداردهای بین المللی مرتبط با حمل و نقل هوایی محمولات خطرناک، چالش های رایج در این مسیر و همچنین نقش شرکت های حمل و نقل در اجرای صحیح این الزامات را بررسی کنیم تا دیدی روشن و کاربردی برای فعالان صنعت فراهم شود.

استانداردهای بین‌المللی در حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک

حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک یکی از حساس‌ترین و پیچیده‌ترین بخش‌های زنجیره تأمین جهانی محسوب می‌شود. رعایت استانداردهای مربوط به خدمات بار هوایی در این حوزه، به‌ویژه هنگام جابه‌جایی اقلامی مانند مواد شیمیایی، مواد قابل‌اشتعال، مواد سمی یا رادیواکتیو، اهمیت حیاتی دارد. هرگونه سهل‌انگاری در بسته‌بندی، طبقه‌بندی یا مدیریت این مواد می‌تواند مخاطرات گسترده‌ای برای ایمنی پرواز، سلامت عمومی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل ایجاد کند.
به همین دلیل، سازمان‌های بین‌المللی همچون انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA) مجموعه‌ای از مقررات سختگیرانه و دقیق را تدوین کرده‌اند تا حمل این نوع محمولات با کمترین ریسک و بیشترین سطح ایمنی انجام شود. این مقررات نه‌تنها در حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک، بلکه در هماهنگی با سایر شیوه‌های جابه‌جایی از جمله حمل دریایی کالا و حتی عملیات مکملی مانند حمل بار زمینی نقش مهمی ایفا می‌کنند؛ زیرا بسیاری از محمولات خطرناک برای رسیدن به فرودگاه یا بندر نیازمند ترکیب چند روش حمل هستند.
در این مقاله تلاش می‌کنیم استانداردهای بین‌المللی مرتبط با حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک، چالش‌های رایج در این مسیر و همچنین نقش شرکت‌های حمل‌ و نقل در اجرای صحیح این الزامات را بررسی کنیم تا دیدی روشن و کاربردی برای فعالان صنعت فراهم شود.

بیشتر بخوانید: نمایندگی کشتیرانی

مقررات IATA برای حمل‌ونقل محمولات خطرناک DGR چیست؟

IATA Dangerous Goods Regulations) DGR) یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین مجموعه مقررات در حوزه استانداردهای حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک است که توسط انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA) تدوین شده است. این مقررات به‌منظور تضمین ایمنی در حمل‌ونقل مواد خطرناک به‌وسیله هواپیماها طراحی شده‌اند و به شرکت‌های حمل‌ونقل مانند شرکت کارگو کمک می‌کنند تا از وقوع حوادث ناخواسته جلوگیری کنند. DGR علاوه بر تضمین ایمنی خدمه پرواز و مسافران، سلامت محیط زیست و امنیت کلی عملیات حمل کالای خطرناک به روش هوایی را نیز تأمین می‌کند.
مقررات حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک شامل چندین بخش است که تمام جنبه‌های مرتبط با حمل مواد خطرناک را پوشش می‌دهد:

• تعریف و طبقه‌بندی محمولات خطرناک در DGR: محمولات خطرناک به‌صورت دقیق دسته‌بندی و تعریف شده‌اند. هر ماده خطرناک بسته به نوع خطرات شیمیایی یا فیزیکی آن، در یکی از دسته‌بندی‌های تعریف‌شده قرار می‌گیرد. برای مثال، مواد منفجره، گازهای سمی و قابل اشتعال، مواد رادیواکتیو و مواد خورنده همه تحت دسته‌های مختلف در استاندارد حمل کالاهای خطرناک هوایی طبقه‌بندی می‌شوند.
• بسته‌بندی و برچسب‌گذاری حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک: یکی از مهم‌ترین جنبه‌های استانداردهای حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک، این محمولات است. برای هر نوع ماده، بسته‌بندی مناسب به‌گونه‌ای طراحی شده است که در برابر خطرات احتمالی مقاوم باشد و از نشت یا انفجار جلوگیری کند. استفاده از بسته‌بندی‌های مطابق با استانداردهای IATA، اطمینان می‌دهد که محمولات تا حد امکان به‌صورت ایمن و بدون خطر حمل می‌شوند. برچسب‌گذاری دقیق نیز شامل اطلاعات مهمی مانند نوع ماده خطرناک، سطح خطر و اقدامات احتیاطی است که در مواقع اضطراری بسیار حائز اهمیت هستند.
• مدارک و اسناد حمل محمولات خطرناک: در حمل بار هوایی هر محموله خطرناک که حمل می‌شود، باید دارای اسناد و مدارک قانونی معتبری باشد. این اسناد شامل اظهارنامه کالای خطرناک (Dangerous Goods Declaration) است که جزئیات کاملی در مورد ماهیت محموله، طبقه‌بندی آن و روش‌های ایمنی حمل ارائه می‌دهد. این فرم باید مطابق با استانداردهای مربوطه تکمیل شود.
• آموزش و آگاهی کارکنان: یکی از جنبه‌های کلیدی استانداردهای حمل هوایی کالاهای خطرناک  در DGR، آموزش مداوم کارکنانی است که در حمل کالای خطرناک و جابجایی این محمولات نقش دارند. این آموزش‌ها شامل نحوه شناسایی مواد خطرناک، روش‌های بسته‌بندی و برچسب‌گذاری صحیح، و اقدامات احتیاطی در زمان وقوع حوادث است.
• مدیریت ریسک و شرایط اضطراری: مدیریت ریسک یکی دیگر از اصول اساسی استانداردهای حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک در DGR است. در صورت بروز شرایط اضطراری، باید تمامی اقدامات ایمنی برای محافظت از خدمه و محموله‌های هواپیما انجام شود. 
• محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها: برخی از مواد به‌طور کامل برای حمل هوایی کالای خطرناک ممنوع هستند و برخی دیگر تحت محدودیت‌های خاصی حمل می‌شوند. مقررات IATA DGR به‌طور دقیق مشخص می‌کند که چه موادی را می‌توان حمل کرد و چه موادی نیاز به اخذ مجوزهای ویژه دارند.

بیشتر بخوانید: حمل دریایی از چین

دسته‌بندی و طبقه‌بندی کالاهای خطرناک

یکی از مهم‌ترین مراحل در فرآیند حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک، طبقه‌بندی دقیق این کالاها است. مواد خطرناک با توجه به نوع تهدید، شدت واکنش‌پذیری، قابلیت اشتعال یا میزان سمیت، در گروه‌های مشخصی قرار می‌گیرند. این دسته‌بندی، مبنای اصلی انتخاب نوع بسته‌بندی، روش ارسال و حتی تصمیم‌گیری درباره استفاده از حمل و نقل ترکیبی یا سایر شیوه‌های جابه‌جایی است.
در بسیاری از موارد، به‌ویژه زمانی که مسیرهای مختلف حمل مورد استفاده قرار می‌گیرد، هماهنگی میان مقررات حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک، حمل دریایی یا حمل و نقل کانتینری اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند. رعایت این طبقه‌بندی‌ها باعث می‌شود کالاهای خطرناک مطابق استانداردهای بین‌المللی مدیریت شده و کل فرآیند حمل‌ونقل با ایمنی و اطمینان بیشتری انجام شود. این دسته‌بندی‌ها طبق استانداردهای حمل کالاهای خطرناک بصورت هوایی شامل موارد زیر هستند:

• مواد منفجره (Class 1): شامل موادی است که قابلیت انفجار یا ایجاد انفجار ناگهانی دارند. با استفاده از تجهیزات مناسب و رعایت استاندارد حمل کالای خطرناک، در صورت اخذ تاییدیه و گواهی تایید محموله خطرناک از مقامات ذیصلاح و اصولا توسط دولت‌ها قابل انجام است.
• گازها (Class 2): شامل گازهای فشرده‌شده، مایع یا حل‌شده که می‌توانند سمی، قابل اشتعال یا خورنده باشند. با توصیه به استفاده از سیلندرهای مقاوم و کنترل دقیق فشار و دما، حمل این گازها طبق استانداردهای حمل مواد خطرناک قابل مدیریت است.
• مایعات قابل اشتعال (Class 3): در حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک مواد این دسته شامل مایعاتی است که قابل اشتعال هستند. بنزین، الکل و تینرهای رنگ از این گروه هستند. بسته‌بندی این مواد باید به گونه‌ای باشد که از نشت و انفجار جلوگیری شود و در دماهای خاصی نگهداری شوند.
• جامدات قابل اشتعال (Class 4): این دسته شامل جامداتی است که به‌سرعت در مواجهه با گرما یا رطوبت آتش می‌گیرند. کبریت، فسفر سفید و برخی مواد شیمیایی در این گروه قرار می‌گیرند. این مواد باید در محفظه‌های کاملاً مهر و موم شده و دور از منابع گرما یا رطوبت نگهداری شوند.
• مواد اکسید کننده و پراکسیدهای آلی (Class 5): در حمل هوایی کالاهای خطرناک مواد اکسید کننده به دلیل داشتن ویژگی‌هایی که می‌توانند آتش‌سوزی را تشدید کنند، بسیار خطرناک هستند. پراکسیدهای آلی، به‌ویژه در تماس با مواد سوختی، قابلیت انفجار دارند.
• مواد سمی و عفونی (Class 6): این دسته شامل موادی است که برای انسان‌ها یا حیوانات سمی هستند، مانند سیانیدها یا مواد عفونی مانند ویروس‌ها و باکتری‌های بیماری‌زا. این مواد باید در محفظه‌های ایمن و در شرایطی نگهداری شوند که از انتشار آن‌ها جلوگیری شود.
• مواد رادیواکتیو (Class 7): مواد رادیواکتیو، مانند اورانیوم و پلوتونیوم، بسیار خطرناک هستند و نیاز به بسته‌بندی‌های ایمن و محافظت‌های خاص دارند. حمل این مواد باید در محفظه‌های ضد تشعشع و با نظارت دقیق در حمل کالاهای خطرناک بصورت هوایی انجام شوند.
• مواد خورنده (Class 8): در حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک مواد خورنده شامل موادی مانند اسیدها و بازهای قوی است که می‌توانند باعث آسیب به پوست، فلزات یا دیگر مواد شوند. این مواد باید در محفظه‌های مقاوم به خوردگی نگهداری شوند و بسته‌بندی آن‌ها نباید در تماس با محیط قرار گیرد.
• محصولات متفرقه خطرناک (Class 9): در حمل کالاهای خطرناک هوایی این دسته شامل موادی است که در هیچ یک از دسته‌های فوق قرار نمی‌گیرند، اما همچنان می‌توانند برای سلامتی یا ایمنی عمومی خطرناک باشند. برای مثال، باتری‌های لیتیوم، موادی که در دمای پایین واکنش نشان می‌دهند، و برخی مواد شیمیایی خاص در این دسته قرار می‌گیرند. 

بیشتر بخوانید: استعلام قیمت حمل و نقل دریایی

چالش‌های حمل محمولات خطرناک

حمل‌ونقل بین المللی هوایی محمولات خطرناک با چالش‌های متعددی همراه است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، عدم اظهار صحیح یا اظهار ناقص محمولات خطرناک است. صاحبان کالا باید اطمینان حاصل کنند که تمامی اطلاعات لازم درباره محموله‌ها به‌درستی اظهار شده و مدارک مربوطه مطابق با استانداردهای حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک تکمیل شده‌اند. دیگر چالش مهم، مدیریت ریسک در شرایط اضطراری است

روش‌های بسته‌بندی و حمل مواد شیمیایی در حمل‌ونقل هوایی

مواد شیمیایی به‌دلیل حساسیت بالا، واکنش‌پذیری شدید و خطرات بالقوه‌ای که ایجاد می‌کنند، تنها زمانی امکان ارسال ایمن دارند که بسته‌بندی آن‌ها مطابق مقررات بین‌المللی انتخاب شود. در چارچوب استانداردهای حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک لازم است از محفظه‌ها و بسته‌بندی‌های تأییدشده‌ای استفاده شود که در برابر فشار، نشت، ضربه و تغییرات دما مقاومت کافی داشته باشند. چنین بسته‌بندی‌هایی تضمین می‌کنند که محموله در طول مسیر پروازی کاملاً محافظت شده و احتمال بروز حوادث به حداقل برسد.
این رعایت استانداردها علاوه بر افزایش ایمنی، روند پذیرش بار در خطوط هوایی و شرکت‌های کارگو را ساده‌تر می‌کند. از سوی دیگر، بسیاری از این محمولات برای رسیدن به فرودگاه یا بندر، ناگزیر از عبور از مسیرهای زمینی یا دریایی هستند؛ به همین دلیل هماهنگی میان الزامات هوایی با خدمات ارائه‌شده توسط شرکت حمل و نقل بین المللی زمینی و همچنین مقررات مربوط به حمل دریایی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. رعایت این هم‌راستایی، یک زنجیره حمل‌ونقل امن و قابل‌اعتماد را برای حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک و مواد شیمیایی خطرناک فراهم می‌سازد.  

سیستم‌های ایمنی پیشرفته برای کاهش خطرات حمل‌ونقل مواد خطرناک

به‌کارگیری فناوری‌های نوین و سامانه‌های ایمنی پیشرفته در مدیریت مواد خطرناک و فرآیند فریت بار نقش بسیار مهمی در افزایش سطح امنیت دارد. استفاده از تکنولوژی‌هایی مانند سیستم‌های بیومتریک، ابزارهای نظارتی هوشمند و تجهیزات شناسایی لحظه‌ای، امکان کنترل دقیق محمولات را در تمامی مراحل حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک فراهم می‌سازد. این زیرساخت‌های نوین نه‌تنها به خطوط هوایی و شرکت‌های کارگو کمک می‌کنند تا خطرات احتمالی را سریع‌تر شناسایی و مدیریت کنند، بلکه هماهنگی بهترین‌ شکل را با سایر روش‌های حمل‌ونقل نیز به همراه دارند.
از آنجا که بسیاری از محمولات خطرناک در مسیرهای بین‌المللی نیازمند عبور از مراحل تکمیلی مانند انتقال به بندر یا هماهنگی با شرکت کشتیرانی هستند، وجود چنین فناوری‌هایی می‌تواند روند ارتباطی بین بخش هوایی و عملیات باربری دریایی را بسیار امن‌تر و قابل اعتمادتر کند. در نتیجه، نظارت مستمر، کنترل دسترسی و استفاده از تجهیزات بررسی پیشرفته، به ایجاد یک زنجیره حمل‌ونقل یکپارچه و ایمن برای کلیه محمولات خطرناک کمک می‌کند.

بیشتر بخوانید: هزینه حمل کانتینر

حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک یکی از پیچیده‌ترین و حساس‌ترین جنبه‌های صنعت حمل‌ونقل جهانی است که نیازمند دقت و رعایت شدیدترین مقررات و استانداردها است. با توجه به خطرات بالقوه این محموله‌ها، رعایت دقیق استانداردهای حمل هوایی کالاهای خطرناک برای جلوگیری از بروز حوادث فاجعه‌بار الزامی است. این استانداردها شامل اصول بسته‌بندی ایمن، برچسب‌گذاری صحیح، آموزش دقیق کارکنان، مدیریت ریسک و پیروی از پروتکل‌های اضطراری است.
در نهایت، با رشد روزافزون تجارت بین‌المللی و افزایش نیاز به حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک مانند مواد شیمیایی و مواد رادیواکتیو، تقاضا برای شرکت حمل و نقل بین المللی معتبر و قابل‌اعتماد بیشتر شده است. در این راستا، رعایت استانداردهای حمل کالاهای خطرناک بصورت هوایی و استفاده از پروتکل‌های ایمنی به‌روز، از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد بود. تنها با پیروی از این اصول است که می‌توان ایمنی جهانی را حفظ کرد و سلامت محیط زیست و جامعه را تضمین کرد. شرکت‌هایی که این استانداردها را به‌درستی اجرا می‌کنند، نه تنها ایمنی در حمل‌ و نقل هوایی محمولات خطرناک را بهبود می‌بخشند، بلکه اعتماد مشتریان را نیز جلب می‌کنند و سهم بیشتری از بازار جهانی حمل‌ونقل را به خود اختصاص می‌دهند.

خدمات حمل و نقل بین المللی شرکت دیبا هوا دریا

شرکت دیبا هوا دریا با سال‌ها تجربه در حمل‌ونقل هوایی، دریایی، حمل ریلی و زمینی، افتخار دارد که به ارائه راهکارهای سفارشی و متناسب برای هر پروژه بر اساس نیازهای خاص مشتریان می‌پردازد. ما با تحلیل دقیق شرایط عملیاتی و محیطی، تلاش می‌کنیم تا بهترین خدمات را در زمینه‌های مختلف حمل‌ونقل ارائه دهیم. در زمینه حمل بار هوایی از چین و حمل‌ونقل هوایی کالاهای حجیم و سنگین نیز، تیم ما آماده است تا با توجه به شرایط و نیازهای شما، بهترین راهکارها را پیشنهاد دهد و خدماتی منطبق با استانداردهای بالا فراهم کند. شایان ذکر است که ارائه این خدمات می‌تواند با توجه به وضعیت‌های عملیاتی، شرایط بازار و سایر متغیرها متفاوت باشد. با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه و اطلاع از جزئیات خدمات و شرایط به روز از شما دعوت می‌کنیم تا برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید. ما آماده‌ایم تا شرایط دقیق شما را ارزیابی کرده و راهکارهای مناسبی را با هدف دستیابی به بهترین نتایج برای شما ارائه دهیم.